Zofia Rydet. Świat uczuć i wyobraźni

Wystawa archiwalna

Bilety

Bilet normalny: 25 zł
Bilet ulgowy: 20 zł
Uczniowie i studenci 7 – 26 lat: 1 zł

Jak fotografia może opowiadać o życiu? Jedna z najwybitniejszych polskich fotografek Zofia Rydet zrobiła to przez surrealistyczne fotomontaże i zaskakujące wizualne metafory. Od 9 czerwca można oglądać jej unikatowy cykl „Świat uczuć i wyobraźni” w Zielonej Bramie, oddziale Muzeum Narodowego w Gdańsku.

Zofia Rydet przez ponad pięć dekad tworzyła rozbudowane cykle fotograficzne, poszukując nowych form wyrazu i konstruując własny wizualny język. Współcześnie uważana jest za jedną z najważniejszych polskich fotografek XX wieku. W centrum uwagi niezmiennie stawiała człowieka, jego los, zmagania i przemiany, którym poświęcała kolejne projekty fotograficzne.

Cykl „Świat uczuć i wyobraźni”, na który składa się blisko sto fotografii ułożonych w siedemnaście serii: „Pejzaże”, „Narodziny”, „Macierzyństwo”, „Oczekiwania”, „Odejścia”, „Za ścianą życia”, „Zakochani”, „Sentymentalna ballada”, „Zagłada”, „Manekiny”, „Fantomy”, „Tęsknota”, „Samotność”, „Zagrożenie”, „Obsesje”, „Przemiany”, „Nadzieja”, powstawał w latach 1968–1975 i stanowi zwieńczenie okresu, kiedy artystka eksplorowała techniki fotomontażu i estetykę surrealistyczną.

– Sugestywne prace przywołują zarówno doświadczenia minionej wojny, jak i obawę przed nowym globalnym kataklizmem, a więc tematy niepokojąco aktualne. Są jednocześnie symbolicznym ujęciem ludzkich przeżyć, miłości w jej różnych wymiarach, kobiecej siły i wartości międzyludzkich więzi. Warto też zwrócić uwagę na zauważalny w nich aspekt duchowości, który odradza się we współczesnej kulturze i sztuce – opowiada o wystawie jej kurator Karol Hordziej.

Pierwotnie Zofia Rydet prezentowała ten cykl w formie diaporamy, czyli pokazu slajdów ze ścieżką dźwiękową. W 1979 roku opublikowała „Świat uczuć i wyobraźni” w formie książki, a pierwsze większe wystawy odbyły się dopiero w latach 1985 i 1986.

Dziś cykl uważany jest za ikoniczne dzieło polskiej fotografii. Choć formalnie fotomontaż i inspiracje surrealistyczne przywołują na myśl wielu twórców z okresu dwudziestolecia międzywojennego, a także późniejszych, to jednak prezentowane prace Rydet stanowią w dużym stopniu dzieło osobne. Jego unikalność polega m.in. na wykorzystaniu wyłącznie własnych fotografii jako materii, z której powstały fotomontaże, nowatorskim nawiązaniu do estetyki zaczerpniętej z minionych dekad, a także rozbudowanej kompozycji, na którą składa się siedemnaście powiązanych ze sobą rozdziałów tworzących złożoną i przemyślaną opowieść.

– Zofia Rydet wraca do Zielonej Bramy po 11 latach. W 2015 roku prezentowaliśmy tutaj jej najsłynniejszy i najdłużej trwający projekt „Zapis socjologiczny”, w ramach którego dokumentowała życie ludzi w ich własnych mieszkaniach – na wsiach i w miastach. „Świat uczuć i wyobraźni” jest bardziej osobistym, autorefleksyjnym projektem – komentuje kuratorka Małgorzata Ruszkowska-Macur, koordynatorka wystawy ze strony Muzeum Narodowego w Gdańsku.

Wystawa „Zofia Rydet. Świat uczuć i wyobraźni” powstała i po raz pierwszy została zaprezentowana w Muzeum Fotografii w Krakowie (7.12.2024–4.05.2025). Uzupełniają ją materiały warsztatowe i archiwalne oraz prace wchodzące w skład innych cykli, w tym niepublikowane wcześniej zdjęcia i fotomontaże. Wszystkie fotografie pokazane na wystawie pochodzą z kolekcji Fundacji im. Zofii Rydet w Krakowie.

Zofia Rydet urodziła się 5 maja 1911 roku w Stanisławowie, zmarła 24 sierpnia 1997 roku w Gliwicach. Uczyła się w Głównej Szkole Gospodarczej Żeńskiej w Snopkowie pod Lwowem. Dopiero w latach 50. fotografia stała się jej głównym zajęciem. W 1961 roku w Gliwicach odbyła się jej pierwsza wystawa indywidualna Mały człowiek, gdzie zaprezentowała około sto pięćdziesiąt fotografii dzieci z różnych stron świata. W tym samym roku artystka została przyjęta do Związku Polskich Artystów Fotografików. W kolejnych latach brała udział w dziesiątkach wystaw w Polsce i za granicą, tworzyła cykle fotograficzne zawsze związane z człowiekiem: Czas przemijania poświęcony starości czy Świat uczuć i wyobraźni. W 1976 roku otrzymała najwyższe odznaczenie międzynarodowej federacji fotograficznej – tytuł EFIAP (Excellence Fédération Internationale de l’Art Photographique). W 1978 roku rozpoczęła prace nad Zapisem socjologicznym. Podróżując po wsiach, fotografowała ich mieszkańców i mieszkanki we własnych domach. Zapis powstał także we Francji (Paryż, Douchy-les-Mines), USA (Nowy Jork), Litwie (Wilno, Kowno), Czechosłowacji (Opawa) i Niemczech (Monachium). Pod koniec lat 70. artystka zaprezentowała jeszcze konceptualny cykl Nieskończoność dalekich dróg. Ostatnią ważną serią była realizowana na przełomie lat 80. i 90. Suita śląska zawierająca autocytaty z wcześniejszych fotografii.

Kolofon

Kurator: Karol Hordziej
Współpraca: Małgorzata Ruszkowska

Bilety

Dojazd i okolica

Oddział Zielona Brama Muzeum Narodowego w Gdańsku znajduje się przy Długim Targu 24, w samym centrum Głównego Miasta, nad Motławą. Budynek Zielonej Bramy zamyka Długi Targ od strony rzeki i znajduje się tuż przy Zielonym Moście.

Pieszo

Do Zielonej Bramy najłatwiej dotrzeć pieszo. Od Fontanny Neptuna i Dworu Artusa dzieli ją około 300 metrów – wystarczy przejść Długim Targiem w kierunku Motławy.

Z Bramy Wyżynnej dojście zajmuje około 10 minut. Trasa prowadzi przez ul. Długą i Długi Targ.

Z okolic Długiego Pobrzeża, Wyspy Spichrzów i kładki na Ołowiankę do Zielonej Bramy można dojść w kilka–kilkanaście minut.

Pociągiem – SKM i POLREGIO

Najbliższą stacją kolejową jest Gdańsk Śródmieście. Ze stacji do Zielonej Bramy można dojść pieszo w około 15 minut, kierując się w stronę Głównego Miasta, a następnie ul. Długą i Długim Targiem w kierunku Motławy.

Z dworca Gdańsk Główny dojście pieszo zajmuje około 20 minut. Można również podjechać jeden przystanek tramwajem do Bramy Wyżynnej, a następnie kontynuować drogę pieszo.

Tramwajem

Najwygodniej wysiąść na przystanku Brama Wyżynna, który jest jednym z głównych węzłów komunikacyjnych w centrum Gdańska.

Przystanek obsługują m.in. tramwaje linii 2, 3, 6, 8 i 9. Z Bramy Wyżynnej do Zielonej Bramy jest około 700 metrów – dojście prowadzi przez ul. Długą i Długi Targ i zajmuje około 10 minut.

Można również skorzystać z przystanków w rejonie SKM Śródmieście, a następnie dojść do muzeum pieszo.

Autobusem

Najwygodniejszym przystankiem dla osób korzystających z autobusów jest Brama Wyżynna. Zatrzymują się tutaj liczne linie komunikacji miejskiej, m.in. 106, 108, 111, 112, 123, 130, 132, 138, 154, 167, 178, 184, 186, 189, 199, 200, 205, 207, 208, 210, 232 i 289.

Z przystanku należy przejść pieszo przez ul. Długą i Długi Targ w kierunku Motławy. Spacer zajmuje około 10 minut.

Z lotniska

Z Portu Lotniczego Gdańsk im. Lecha Wałęsy można dojechać pociągiem PKM do stacji Gdańsk Wrzeszcz, a następnie przesiąść się do pociągu SKM w kierunku Gdańska Śródmieścia. Ze stacji Gdańsk Śródmieście dalsza droga prowadzi pieszo przez centrum miasta.

Samochodem

Zielona Brama znajduje się na obszarze historycznego centrum Gdańska, gdzie obowiązują ograniczenia w ruchu samochodowym. Nie ma możliwości swobodnego dojazdu samochodem bezpośrednio pod wejście do muzeum.

Najwygodniej pozostawić samochód na jednym z parkingów w centrum Gdańska i ostatni odcinek pokonać pieszo. Miejsca postojowe i parkingi znajdują się m.in. w rejonie Podwala Przedmiejskiego, ul. Okopowej oraz Wyspy Spichrzów.

Rowerem

Do Zielonej Bramy można wygodnie dotrzeć rowerem z różnych części Śródmieścia. Ze względu na duży ruch pieszy na Długim Targu i w bezpośrednim sąsiedztwie Zielonej Bramy na ostatnim odcinku trasy należy zachować szczególną ostrożność.

Zobacz na mapie

Dostępność budynku