Zapisy. Leszek Brogowski i galeria gn 1978–1981

Czy i w jaki sposób fotografia może stać się narzędziem krytycznego myślenia, a galeria miejscem budowania niezależnej wspólnoty? Jak tworzyć sztukę w rzeczywistości politycznych ograniczeń? W piątek 9 października o 18.00 odbędzie się wernisaż wystawy poświęconej twórczości Leszka Brogowskiego oraz historii legendarnej gdańskiej galerii gn działającej w latach 1978–1981 – poprzedniczki Gdańskiej Galerii Fotografii.

Ekspozycja obejmuje materiały archiwalne dokumentujące unikalną działalność konceptualną galerii: fotografie, rysunki, grafiki, druki ulotne, a także mało znane w Polsce rysunki oraz fotografie natychmiastowe Leszka Brogowskiego i wybrane prace artystek i artystów wystawiających w gn.

Artysta, intelektualista, inżynier

Leszek Brogowski – humanista, intelektualista, inżynier, absolwent Politechniki Gdańskiej – był jednym z nielicznych artystów zaproszonych do współtworzenia Międzynarodowej Kolekcji Polaroida (Polaroid Collection) w latach 80. XX wieku. W swojej praktyce konsekwentnie poszerzał pole sztuki, analizując sens przekazu i materialność dzieła. Fotografię traktował jako narzędzie demokratyczne – dostępne, powszechne i niosące potencjał zmiany społecznej. W duchu konceptualizmu, bliskiego Fluxusowi, wykorzystywał ją jako medium analizy i dokumentacji, wyłamując się z dominującej w Polsce w latach 1945–1990 tradycji estetyzacji obrazu.

Neoawangarda w Gdańsku

Galeria gn, działająca przy Związku Polskich Artystów Fotografików Okręgu Pomorskiego, stała się jednym z ważniejszych ośrodków sztuki konceptualnej i performatywnej w Polsce. W ciągu niespełna czterech lat – od 3 stycznia 1978 do 13 grudnia 1981 roku – zrealizowano blisko 50 wystaw, którym w większości towarzyszyły autorskie katalogi. Kierownikiem galerii i jej liderem był Leszek Brogowski, który wraz z zaangażowanymi młodymi twórcami Witoldem Węgrzynem, Pawłem Borkowskim i Wojciechem Leszczyńskim zapraszał zarówno uznane, jak i mniej znane postaci lokalnej i ogólnopolskiej sceny artystycznej, m.in. Jana Berdyszaka, Wojciecha Bruszewskiego, Małgorzatę Borowską, Witosława Czerwonkę, Zbigniewa Dłubaka, Teresę Murak, Jadwigę Przybylak, Andrzeja Różyckiego, Zofię Rydet czy Grzegorza Sztabińskiego, a także artystów zagranicznych takich jak Victor Burgin, Stano Filco, Milan Grygar, Ivan Kafka, Jürgen O. Olbrich, ORLAN oraz grupa HPA (Histoire et Prospection de l’Art).

Działalność gn wpisywała się w krajobraz polskiej neoawangardy, współtworzony przez galerie Foto-Medium-Art we Wrocławiu, Akumulatory 2 w Poznaniu czy Studio w Warszawie. W odróżnieniu od wielu z nich gn nie była związana z uczelnią artystyczną – wyrastała z oddolnej inicjatywy środowiska fotografów, artystów i krytyków.

Twórcy galerii nie formułowali manifestu. Wartość sztuki upatrywali w jej praktykowaniu, budowaniu relacji i wymianie myśli oraz konsekwentnym podtrzymywaniu postawy twórczej w życiu. Celem nie było tworzenie arcydzieł, lecz rozwijanie procesu twórczego jako sposobu myślenia i działania. Dlatego Leszek Brogowski oraz współpracujący z nim krytyk sztuki Marceli Bacciarelli zapraszali do zmieniających się co miesiąc wystaw artystki i artystów zainteresowanych niekomercyjnym i analitycznym wymiarem sztuki, otwartych na eksperyment i nowe formy współpracy. Ich działalność wpisywała się w rozwijające się w Polsce i środkowej Europie demokratyczne praktyki artystyczne oraz międzynarodowe sieci wymiany.

Wyjątkowa formuła galerii gn

– Formuła galerii okazała się zaskakująco współczesna. Funkcjonowała jako platforma wymiany myśli, laboratorium współpracy i eksperyment instytucjonalny, a nie jedynie miejsce prezentacji dzieł. Brogowski tworzył narzędzie budowania relacji i wspólnoty artystycznej – przestrzeń, w której proces twórczy był równie ważny jak jego rezultat. Obok galerii AUT (od 1981 roku OUT) gn była jedyną konceptualną przestrzenią wystawienniczą w Trójmieście – opowiada Małgorzata Taraszkiewicz-Zwolicka, współkuratorka wystawy.

Działalność galerii przerwało wprowadzenie stanu wojennego. W styczniu 1982 roku Leszek Brogowski w geście protestu zamknął galerię i wyemigrował do Francji. Tam podjął studia filozoficzne na Sorbonie, a następnie rozpoczął karierę naukową na Uniwersytecie w Rennes.

– Wystawa opowiada o motywacjach artystów działających w realiach późnego komunizmu oraz odważnych strategiach współpracy i kolektywnego działania. Pokazuje, jak mimo ograniczeń w podróżowaniu budowano międzynarodowe sieci kontaktów, wykorzystywano korespondencję jako narzędzie komunikacji i rozwijano praktyki mail artu. Jednocześnie stawia pytanie o aktualność tych doświadczeń – wspólnotowość, samoorganizację i alternatywne modele funkcjonowania instytucji sztuki, które pozostają inspirujące również dziś – dodaje współkurator wystawy Witold Kanicki, historyk sztuki, krytyk i kurator, wykładowca Uniwersytetu Artystycznego w Poznaniu.

Na wystawie zostaną zaprezentowane prace z archiwum Leszka Brogowskiego, Pawła Borkowskiego, Marty Olchowik-Choynowskiej, Witolda Węgrzyna, Muzeum Narodowego w Gdańsku, Fundacji im. Zofii Rydet, Muzeum Sztuki w Łodzi oraz z kolekcji partnera wystawy, Alaina Oudina – francuskiego architekta, właściciela galerii i kolekcjonera, który od 1983 roku wspierał Brogowskiego, organizując jego pierwszą francuską wystawę w galerii À l’Enseigne des Oudin.

Wystawie towarzyszy książka z tekstami Leszka Brogowskiego, Witolda Kanickiego, Małgorzaty Taraszkiewicz-Zwolickiej oraz Maksymiliana Wroniszewskiego. W sobotę 10 października o godz. 13.00 odbędzie się też towarzyszące wystawie wydarzenie z cyklu Rozmowy o Fotografii – z artystami Leszkiem Brogowskim, Witoldem Węgrzynem i Pawłem Borkowskim porozmawiają kuratorzy wystawy Małgorzata Taraszkiewicz-Zwolicka i Witold Kanicki. Na spotkanie, które odbędzie się w audytorium NOMUS, obowiązuje wstęp wolny.

Partnerem wystawy są: Akademia Sztuk Pięknych w Gdańsku, Instytut Polski w Paryżu, Alain Oudin Enseigne des Oudin, Fonds de Dotation, Gdańska Agencja Rozwoju Gospodarczego.

Wystawa potrwa od 9 października 2026 do 31 stycznia 2027 roku. Wstęp na wernisaż jest bezpłatny. Wystawę można oglądać od wtorku do niedzieli w godz. 11.00–18.00. Bilety w cenie 25 zł normalny, 20 zł ulgowy można kupić w kasie NOMUS, ul. Jaracza 14 w Gdańsku. We wtorki wstęp jest bezpłatny. 

Partnerzy

Patroni medialni