Idole perwersji Zofii de Ines

Czas trwania

13.06–31.01.2027
poniedziałek: zamknięte
1.11.2026: zamknięte
11.11.2026: zamknięte
24.12.2026: zamknięte
25.12.2026: zamknięte
26.12.2026: zamknięte
31.12.2026: zamknięte

Bilety

Bilet normalny: 25 zł
Bilet ulgowy: 20 zł
Uczniowie i studenci 7 – 26 lat: 1 zł

Czemu służy kostium – w teatrze, sztuce i życiu? Wychodząc od twórczości kostiumografki Zofii de Ines i Teatru Ekspresji Wojciecha Misiury, Dział Teatralny zaprasza do rozmowy o ciele, tożsamości i ekspresji.

Dział Teatralny powstał w 1976 roku z inicjatywy scenografów, którzy zabiegali o stworzenie miejsca gromadzącego ich twórczość. Jest jedną z kilku placówek w Polsce dokumentujących historię polskiego teatru i jedynym działem teatralnym przy Muzeum Narodowym. Gromadzi obiekty, dzięki którym można odtworzyć ulotne dzieło teatralne – projekty dekoracji, kostiumów, makiety, programy teatralne, plakaty, afisze, zdjęcia, a także kostiumy i lalki. Dotychczas dział zrealizował ponad 60 wystaw poświęconych m.in. wybitnym postaciom polskiego teatru jak Konrad Swinarski, Marian Kołodziej czy Andrzej Wajda, a także zasłużonym artystom związanym z teatrem na Pomorzu – Alemu Bunschowi, Jadwidze Pożakowskiej czy Tadeuszowi Linkowi.

Kontynuując te tradycje, z okazji 50-lecia kuratorzy z Działu Teatralnego – Wiktoria Formella i Kacper Nadolski we współpracy ze scenografem Przemysławem Klonowskim – przygotowali inspirowaną twórczością scenografki Zofii de Ines i Teatru Ekspresji Wojciecha Misiury wystawę poświęconą crossdressingowi w teatrze i sztuce. To konfrontacja kostiumów Zofii de Ines z dziełami współczesnych artystów reprezentujących różne podejścia do cielesności, dragu i autokreacji. Przyglądając się sztuce kampowej, queerowej, traktującej o ciele i jego ideałach, wystawa zachęca do refleksji nad społeczną i artystyczną rolą kostiumu.

Kariera Zofii de Ines jako kostiumografki zaczęła się rok przed powstaniem Działu Teatralnego, a jej debiutancką realizacją były kostiumy do „Białego małżeństwa” Tadeusza Różewicza w reżyserii Kazimierza Brauna w Teatrze Współczesnym we Wrocławiu. Już wtedy widać było charakterystyczne dla Zofii de Ines wyrafinowanie i bogactwo formy. Inspirując się modą i historią ubioru, tworzyła własne interpretacje postaci, korzystając zarówno ze stylizacji, jak i dekonstrukcji krojów. W 1991 roku z założonym w Gdańsku przez choreografa i tancerza Wojciecha Misiurę Teatrem Ekspresji stworzyła spektakl „Idole perwersji” – widowisko sceniczne usytuowane pomiędzy spektaklem teatralnym a performatywnym pokazem mody.

– Do swojego teatru Misiuro wybierał mężczyzn o atletycznej, wysportowanej sylwetce odpowiadającej antycznemu kanonowi piękna utrwalonemu w klasycznej greckiej rzeźbie. Ich muskulatura ożywała na scenie, a niemal nagie, perfekcyjne ciała budowały charakterystyczny dla Teatru Ekspresji kult fizyczności – opowiada kurator Kacper Nadolski. – Do „Idoli perwersji” dawne kostiumy de Ines wyciągnięto z magazynów i pozbawiono pierwotnego kontekstu. Wkładając je na siebie, aktorzy Teatru Ekspresji nie odgrywali dawnych ról, przeciwnie – nadawali kostiumom nowe znaczenia. W wielu scenach mężczyźni występowali w strojach kobiecych, a kobiety w męskich. Crossdressing nie miał na celu prowokacji, lecz podjęcie dyskusji o stereotypach dotyczących płci. Spektakl w typowy dla Teatru Ekspresji sposób eksploatował cielesność aktorów i aktorek, poddając je groteskowej erotyzacji. Ciała tancerzy dzięki kostiumom stawały się na scenie obiektami pożądania, a ich indywidualne kreacje nastawione były na płciową transgresję. Współpraca Misiury i de Ines otworzyła ciekawy rozdział w historii teatru, wyznaczając nową ścieżkę eksponowania ciała, a kostiumowi funkcję tworzenia nowych znaczeń.

„Idole perwersji” zyskały uznanie publiczności i krytyków, dzięki czemu były prezentowane w całej Polsce. Wybrane fragmenty spektaklu wyreżyserowano jako działania performatywne, które uświetniły ówczesne wydarzenia artystyczne, jak m.in. „Bal na gruzach” – pierwszy w historii bal w sopockim Sfinksie w 1991 roku.

Na wystawie poza kostiumami Zofii de Ines znajdą się dzieła współczesnych artystów z kolekcji Muzeum Narodowego w Gdańsku i spoza niej. Poza fotografiami Ewy Grabowskiej, Stefana Okołowicza, Marka Gardulskiego i Wojciecha Plewińskiego będzie można zobaczyć wideo Katarzyny Kozyry, obrazy Karola Radziszewskiego i Sasy Lubińskiej, rzeźby Swietłany Zerling, Marii Teresy Kuczyńskiej, Katarzyny Lipeckiej i Anny Strzelczyk, a także obiekt olfaktoryczny Magdaleny Beyer.

– Liczymy na to, że wystawa zainteresuje nie tylko środowiska związane z teatrem, tańcem i sztukami performatywnymi, a także projektantów, krytyków i pasjonatów mody. Ważnym gronem odbiorców będą również osoby związane z kulturą queer oraz społeczność LGBT+, dla której tematyka crossdressingu, dragu, płynności cielesnej i performatywności płci ma szczególne znaczenie – dodaje kuratorka Wiktoria Formella.

Uwaga. Informujemy, że niektóre dzieła sztuki prezentowane na wystawie mogą zawierać treści nieodpowiednie dla dzieci, młodzieży oraz osób wysokowrażliwych.

Kolofon

kuratorzy: Kacper Nadolski, Wiktoria Formella
współpraca kuratorska i scenografia wystawy: Przemysław Klonowski

Bilety

Dojazd i okolica

Oddział Sztuki Nowoczesnej Muzeum Narodowego w Gdańsku mieści się w zabytkowym Pałacu Opatów, przy ul. Cystersów 18, w sercu historycznej Oliwy. Pałac położony jest na terenie Parku Oliwskiego, w bezpośrednim sąsiedztwie Archikatedry Oliwskiej oraz Oddziału Etnografii, mieszczącego się w Spichlerzu Opackim.

Pieszo

Do Pałacu Opatów najłatwiej dotrzeć spacerem przez Park Oliwski. Od głównego wejścia do parku od strony ul. Opata Jacka Rybińskiego dojście zajmuje około 5 minut.

Od Archikatedry Oliwskiej pałac dzieli zaledwie kilka minut spaceru. Z Oddziału Etnografii można dojść w około 2 minuty.

Pociągiem – SKM i POLREGIO

Najbliższą stacją kolejową jest Gdańsk Oliwa. Ze stacji do muzeum można dojść pieszo w około 10–15 minut, kierując się ul. Pomorską lub ul. Opata Jacka Rybińskiego w stronę Parku Oliwskiego.

Tramwajem

Najbliższym przystankiem tramwajowym jest Opacka, oddalony od muzeum o około 5 minut spaceru.

Przystanek obsługują tramwaje linii 2, 4 i 6. Po wyjściu z tramwaju należy przejść ul. Cystersów do wejścia do Parku Oliwskiego, a następnie dojść alejkami do Pałacu Opatów.

Autobusem

Najbliższe przystanki autobusowe to Oliwa, Cystersów oraz Opacka, z których do muzeum można dojść w około 5–10 minut.

Dogodne połączenia zapewniają również autobusy zatrzymujące się przy pętli Oliwa, skąd prowadzi krótki spacer przez historyczną część dzielnicy.

Samochodem

W pobliżu muzeum znajdują się ogólnodostępne miejsca postojowe przy ul. Cystersów oraz na okolicznych ulicach Oliwy. W weekendy oraz podczas wydarzeń organizowanych w Parku Oliwskim liczba wolnych miejsc parkingowych może być ograniczona, dlatego zachęcamy do skorzystania z komunikacji miejskiej.

Rowerem

Do Pałacu Opatów prowadzą wygodne trasy rowerowe biegnące przez Oliwę i wzdłuż al. Grunwaldzkiej. W pobliżu Parku Oliwskiego znajdują się stojaki rowerowe oraz stacje roweru miejskiego MEVO.

Warto wiedzieć

Wizyta w Oddziale Sztuki Nowoczesnej to doskonała okazja, aby poznać również pozostałe atrakcje historycznej Oliwy. W bezpośrednim sąsiedztwie znajdują się Park Oliwski, Archikatedra Oliwska oraz Oddział Etnografii Muzeum Narodowego w Gdańsku, dzięki czemu oba oddziały można zwiedzić podczas jednej wizyty.

Zobacz na mapie

Dostępność budynku