Historia Oddziału Sztuki Dawnej

Najstarszy oddział muzeum mieści się w malowniczym budynku dawnego klasztoru franciszkańskiego. Podstawę zgromadzonych w nim zbiorów stanowiła kolekcja Muzeum Miejskiego i Muzeum Rzemiosł (połączonych później w jedną instytucję), a także spuścizna po kupcu Jacobie Kabrunie, który swój bogaty zbiór malarstwa rysunków i rycin przekazał w testamencie miastu, a nad którą to kolekcją Muzeum sprawowało pieczę. Po wojnie, polskie muzeum zaczęło działać już w 1945 roku, początkowo ocalałe zabytki przechowywano w gmachu przy ulicy Toruńskiej.

Dawny zbiór uległ rozproszeniu w wyniku II wojny światowej, szacuje się, że w poszczególnych pracowniach zachowało się od 40 do 60% zbiorów zgromadzonych przed 1945 rokiem. Po wojnie w kształtowaniu kolekcji kierowano się innymi priorytetami, ekspozycja muzeum miała podkreślać związki Gdańska z Rzeczpospolitą. Ważną rolę przykładano do rozbudowy kolekcji sztuki polskiej (m.in. pasy kontuszowe). Zbiór został powiększony m.in. o przekazane decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków dzieła pochodzące z gdańskich kościołów oraz obiekty ze składnic (m.in. mienie podworskie). Stopniowo zgromadzona w budynku kolekcja dała podstawę nowym muzeom: Historii Gdańska, Archeologicznemu Muzeum w Gdańsku i Muzeum Morskiemu, natomiast obecne Muzeum Narodowe zaczęło się rozrastać o kolejne oddziały. Oddział Sztuki Dawnej pozostał wówczas gmachem głównym i siedzibą zbiorów sztuki dawnej.

Oddział gromadzi szeroko ujętą sztukę europejską, z naciskiem na sztukę Prus Królewskich, ze szczególnym uwzględnieniem Gdańska oraz sztukę holenderską, flamandzką i niemiecką.

W oddziale funkcjonuje dziewięć pracowni: Rzeźby, Malarstwa Europejskiego, Malarstwa Gdańskiego, Grafiki, Rysunku, Metali, Ceramiki i Szkła, Tkanin i Haftów oraz Mebli.

Obecnie prezentujemy cztery galerie stałe: ceramiki, złotnictwa i cyny, oraz wystawę o funkcji sztuki w dawnym Gdańsku Pobożni i cnotliwi. Dawni Gdańszczanie w zwierciadle sztuki.

W oddziale realizowane są także projekty badawcze, koncentrujące się głównie na badaniach proweniencyjnych, w tym badaniach strat wojennych. Realizujemy także wystawy czasowe, prezentowane w większości przypadków w Oddziale Zielona Brama, w ostatnich latach przygotowaliśmy kilka wystaw uwzględniających zbiory własne, ale także wypożyczenia krajowe i zagraniczne: Portret w Gdańsku (2018), Włochy w Gdańsku (2019), Nowa wrażliwość. Sztuka niemiecka przełomu XIX i XX wieku (2020), Marzyciele epoki industrialnej (2023), Wspólnoty pracy i wiary (2024).

W tej chwili nasze działania koncentrują się wokół przygotowania nowej odsłony wystawy stałej w oddziale, która umożliwi nam prezentację większej części zbiorów.

Widok sali Oddziału Sztuki Dawnej MNG. Na ścianach prezentowane są obrazy, m.in. martwe natury, przedstawienia wnętrz i sceny ze zwierzętami, a pośrodku ustawiono zabytkowy drewniany stół z krzesłami.

Fragment ekspozycji Oddziału Sztuki Dawnej MNG z obrazami, meblami i przedmiotami rzemiosła artystycznego. Na pierwszym planie stoi dekorowany drewniany stół, a na prawej ścianie prezentowany jest duży portret mężczyzny w stroju historycznym.

Fragment ekspozycji poświęconej kulturze dawnego Gdańska. Widoczne są dekorowana drewniana skrzynia, zespół niewielkich portretów oraz panoramiczny widok historycznego Gdańska prezentowany na wolnostojącej ścianie.

Widok sali ekspozycyjnej o ciemnozielonych ścianach. Po lewej prezentowany jest duży obraz o półkolistym zwieńczeniu przedstawiający budowę monumentalnej świątyni; obok znajduje się kamienna płaskorzeźba, a na przeciwległej ścianie cztery niewielkie przedstawienia postaci.

Fragment ekspozycji Oddziału Sztuki Dawnej MNG. Na zielonych i granatowych ścianach prezentowane są portrety oraz inne zabytki, a pomiędzy salami prowadzi szerokie arkadowe przejście.

Widok sali ekspozycyjnej o granatowych ścianach, w której prezentowane są dzieła sztuki dawnej. Wzdłuż ścian ustawiono rzeźby, obrazy i meble, a pośrodku sali w przeszklonej gablocie eksponowany jest obiekt złotniczy.

Widok ekspozycji sztuki średniowiecznej w Oddziale Sztuki Dawnej MNG. W sali o granatowych ścianach prezentowane są gotyckie rzeźby sakralne oraz malowane i złocone nastawy ołtarzowe; na pierwszym planie stoi rzeźba kobiecej postaci trzymającej tarczę.

Fragment ekspozycji sztuki sakralnej w sali o granatowych ścianach. Prezentowane są drewniane rzeźby świętych, obiekty złotnicze w szklanych gablotach oraz otwarty, bogato zdobiony ołtarz ze złoconymi figurami.

Widok fragmentu ekspozycji sztuki sakralnej. Na granatowych ścianach i postumentach prezentowane są malowane kwatery ołtarzowe oraz drewniane rzeźby postaci religijnych; sala ma drewnianą posadzkę ułożoną w jodełkę.

Widok Galerii Złotnictwa w Oddziale Sztuki Dawnej MNG. W jasnym, sklepionym wnętrzu dawnego klasztoru, pomiędzy kamiennymi filarami, ustawiono przeszklone gabloty z zabytkowymi wyrobami złotniczymi.

Fragment Galerii Cyny w Oddziale Sztuki Dawnej MNG poświęcony konwisarstwu kościelnemu. W gablocie prezentowane są zabytkowe naczynia i sprzęty liturgiczne, m.in. świeczniki, kielichy i krzyż; obok znajduje się duża płyta z przedstawieniem ukrzyżowanego Chrystusa, Marii i św. Jana.

Fragment Galerii Cyny w Oddziale Sztuki Dawnej MNG. W przeszklonych gablotach prezentowane są zabytkowe wyroby cynowe, m.in. talerze, dzbany, kufle, kubki i naczynia stołowe. Wnętrze sali zachowało fragmenty ceglanych murów dawnego klasztoru.

Fragment Galerii Ceramiki w Oddziale Sztuki Dawnej MNG. W dwóch przeszklonych gablotach prezentowane są XVII- i XVIII-wieczne wyroby fajansowe z Delft, w tym dekorowane na niebiesko i biało talerze, misy, wazony oraz naczynia z pokrywami.

Widok Galerii Ceramiki w Oddziale Sztuki Dawnej MNG. W szeregu przeszklonych, podświetlonych gablot prezentowane są zabytkowe naczynia ceramiczne, w tym talerze, misy, wazony i naczynia z pokrywami, zdobione głównie niebieskimi i wielobarwnymi dekoracjami.