Historia Oddziału Etnografii

Dział Etnografii powstał w 1958 roku przy Muzeum Pomorskim w Gdańsku, choć działania prowadzące do jego formalnego utworzenia rozpoczęły się już znacznie wcześniej. Założycielem Działu i jego pierwszym kierownikiem został przybyły ze Śląska wybitny etnograf dr Longin Malicki, który z wielkim zaangażowaniem rozpoczął gromadzenie kolekcji etnograficznej. W 1965 roku Dział Etnografii przeniesiono do nowej siedziby, do odbudowanego Pałacu Opatów, a w 1979 roku został on podniesiony do rangi Oddziału Etnografii Muzeum Narodowego. W 1988 roku Oddział Etnografii zyskał nową siedzibę w zabytkowym osiemnastowiecznym Spichlerzu Opackim, która służy mu po dziś dzień.

Tworząc kolekcję, program edukacyjny i kulturalny Oddział Etnografii zawsze był blisko Pomorza Gdańskiego i lokalnego dziedzictwa kulturowego. Etnografki i etnografowie zebrali blisko 10 tysięcy zabytków etnograficznych, organizując badania terenowe, współpracując instytucjami w regionie i twórcami i twórczyniami ludowymi. Powstała w 1988 roku wystawa stała Kultura ludowa Pomorza Gdańskiego, prezentuje różne aspekty kultury i życia codziennego mieszkańców regionu z przełomu XIX i XX wieku. Muzeum jest także siedzibą Stowarzyszenia Twórców Ludowych oraz Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego.

Ważnym obszarem działalności zespołu Oddziału i oknem na świat są projekty międzynarodowe, które łączą praktykę etnograficzną, antropologię kulturową i współcześnie istotne tematy, takie jak wielokulturowość, kryzys klimatyczny i troska o zachowanie materialnego i niematerialnego dziedzictwa kulturowego, ale także badanie nowych zjawisk na polu kultury. Projekty pozwalają na poszerzenie pola działalności muzeum i multidyscyplinarne współprace eksperckie w międzynarodowym gronie.

Wizytówką Oddziału jest bardzo bogata oferta działań z zakresu edukacji kulturowej i międzykulturowej. Do współpracy zapraszani są twórcy i twórczynie ludowe, artyści i artystki współcześni, badacze i badaczki z Polski i zagranicy. Zespół realizuje projekty, za które otrzymuje liczne nagrody (Sybilla, Pomorska Nagroda Muzealna). Działa na polu popularyzacji kina dokumentalnego (cykl Etnomatograf. Kino w muzeum), filmów rdzennych (Festiwal Filmów Rdzennych), tradycyjnej muzyki i dziedzictwa kulinarnego (Śniadania na trawie oraz Dla ciebie zawsze jest miejsce przy naszym stole), projekty z zakresu badania i zachowania tradycyjnych rzemiosł. W Spichlerzu realizowane są wystawy czasowe prezentujące kulturę Pomorza, ale też różnych regionów świata oraz zagadnienia z zakresu antropologii kultury. W muzealnym ogrodzie od lat organizowany jest Letni Jarmark Etnograficzny oraz szereg wydarzeń kulturalnych integrujących publiczność. Oddział od wielu lat otwarty jest na współprace z instytucjami kultury, uniwersytetami, ośrodkami badawczymi i festiwalami.

Fragment wystawy z drewnianą łodzią oraz tradycyjnymi narzędziami rybackimi. Nad łodzią zawieszono sieci i plecione kosze oraz pułapki służące do połowu ryb.

Widok fragmentu wystawy stałej z dawnymi narzędziami rolniczymi i gospodarskimi prezentowanymi na tle drewnianej zabudowy ekspozycyjnej. Na ścianach i podestach znajdują się m.in. pługi, brony, kosy i inne narzędzia używane w tradycyjnym gospodarstwie wiejskim.

Fragment wystawy poświęcony tradycyjnemu pszczelarstwu. Na ekspozycji znajdują się słomiane ule i narzędzia pszczelarskie, a w tle duża archiwalna fotografia wiejskiego gospodarstwa.

Fragment wystawy prezentujący wyposażenie dawnego gospodarstwa domowego. Na ekspozycji znajdują się naczynia ceramiczne i metalowe, drewniane pojemniki, przybory kuchenne oraz inne przedmioty codziennego użytku.

Fragment wystawy prezentujący dawne wyposażenie gospodarstwa domowego. Na drewnianych półkach ustawiono ceramiczne misy i kubki, a pomiędzy nimi zawieszono drewniane i metalowe łyżki; pośrodku znajduje się drewniana figurka wiewiórki.

Niebieska drewniana figurka ptaka zawieszona na tle dekoracyjnej planszy z uproszczonym zarysem budynku i mapą. Na planszy rozmieszczono także mniejsze figurki ptaków w różnych kolorach.

Zbliżenie na fragment starych, drewnianych drzwi Spichlerza Opackiego. W masywnym metalowym zamku znajduje się duży klucz z zawieszoną drewnianą zawieszką.

Widok ogrodu i bocznej fasady Spichlerza Opackiego otoczonego bujną zielenią. Na pierwszym planie widoczne są drewniane kapliczki, a w głębi jasna elewacja budynku częściowo porośnięta pnączami.

Widok ogrodu przy Spichlerzu Opackim. Wśród kwitnących roślin ustawiono drewniane kapliczki z polichromowanymi figurami, a w tle widoczna jest jasna fasada budynku z niewielkimi oknami zamkniętymi drewnianymi okiennicami.

Zbliżenie na drewniane kapliczki z polichromowanymi figurami religijnymi ustawione w ogrodzie przy Spichlerzu Opackim. Na pierwszym planie znajduje się kapliczka z figurą brodatego zakonnika pod dwuspadowym daszkiem.

Grupa pięciu kolorowych, drewnianych kapliczek z rzeźbionymi postaciami, ustawionych za niewielkim ogrodzeniem w ogrodzie przy Spichlerzu Opackim. Kapliczki otaczają drzewa o zielonych i żółtych, jesiennych liściach.

Czerwona, drewniana figurka ptaka umieszczona na dekoracyjnej konstrukcji z kolorowymi wstążkami. W tle rozmyta zieleń ogrodu i fragment budynku Spichlerza Opackiego.

Widok na uczestników i stoiska Letniego Jarmarku Etnograficznego w ogrodzie przy Spichlerzu Opackim. Na pierwszym planie zawieszone są białe, ażurowe ozdoby szydełkowe, a w tle widać uczestników wydarzenia i budynek Oddziału Etnografii.

Widok z góry na uczestników Letniego Jarmarku Etnograficznego w ogrodzie Oddziału Etnografii MNG. Wśród stoisk z rękodziełem część osób odpoczywa na leżakach i przy stołach, a kilka osób trzyma się za ręce podczas wspólnego tańca.

Kolorowe drewniane ptaki zawieszone na cienkich sznurkach. Na pierwszym planie widoczne są żółta i niebieska figurka, a w tle kolejne ptaki w odcieniach błękitu i zieleni.

Rzemieślnik siedzący w ogrodzie rzeźbi niewielki przedmiot z drewna za pomocą ręcznego narzędzia. Obok niego, na niewielkim stoliku i drewnianym pieńku, leżą narzędzia oraz przygotowane kawałki drewna.

Dwie wystawczynie siedzą za stoiskiem wypełnionym haftowanymi serwetami, obrusami i innymi wyrobami tekstylnymi. Białe i lniane tkaniny zdobią koronkowe oraz kolorowe motywy roślinne.

Zbliżenie na jasne tkaniny ozdobione kolorowym haftem roślinnym. Wzory tworzą niebieskie i białe kwiaty, zielone łodygi i liście oraz drobne czerwone elementy.

Zbliżenie na dwie dekoracyjne, drewniane głowy brodatych postaci w wysokich nakryciach głowy, prezentowane na stoisku jarmarkowym. W tle widoczna jest wystawczyni oraz inne drewniane wyroby rękodzielnicze.

Dwie kobiety w strojach ludowych tańczą przed publicznością zgromadzoną w ogrodzie Oddziału Etnografii. Tancerki trzymają nad głowami drewniane chodaki, a za nimi widoczni są widzowie i stoiska jarmarkowe.

Ekspozycja ręcznie wykonanej ceramiki w odcieniach turkusu, zieleni, błękitu i bieli. Na stole ustawiono talerze, misy, figurki i dekoracyjne płytki z motywami ptaków, ryb, roślin, zwierząt i latarni morskiej.

Zbliżenie na stoisko z ceramiką artystyczną. Widoczne są dekoracyjne misy, talerze, filiżanki i kubki szkliwione przede wszystkim w odcieniach błękitu, turkusu, zieleni i bieli.

Kolorowe ceramiczne zawieszki na czarnych sznurkach, uformowane między innymi w kształty serc i zwierząt. Dominują odcienie czerwieni, różu, turkusu i naturalnej barwy gliny.

Stoisko jarmarkowe wypełnione ceramiczną biżuterią, zawieszkami, naczyniami i drobnymi przedmiotami dekoracyjnymi. Wyroby w różnych kolorach i kształtach rozmieszczono na pionowych ekspozytorach, stołach i w niewielkich skrzynkach.

Stoisko Koła Gospodyń Wiejskich w Paczewie z domowymi wypiekami i przetworami. Na pierwszym planie, pod drewnianym szyldem „KGW Paczewo”, ustawiono blachy z różnymi rodzajami ciast, a przy stoisku stoi jeden z uczestników jarmarku.