Historia kolekcji

NOMUS – Nowe Muzeum Sztuki to najmłodszy dział Muzeum Narodowego w Gdańsku. Jego kolekcja i program merytoryczny koncentrują się na sztuce współczesnej oraz na tworzeniu lokalnej historii sztuki w odniesieniu do kontekstu ogólnopolskiego i międzynarodowego.

Budowa kolekcji rozpoczęła się wraz z powołaniem NOMUS – Nowego Muzeum Sztuki i od początku opiera się na założeniu, że muzealna kolekcja powinna nie tylko dokumentować dzieła, ale także odzwierciedlać różnorodność współczesnych praktyk artystycznych oraz przemiany zachodzące w społeczeństwie. Zbiór ma charakter ogólnopolski i międzynarodowy. Tworzą go prace reprezentujące różnorodne postawy, media i strategie artystyczne – od malarstwa i rysunku, przez fotografię i wideo, po praktyki oparte na działaniu, procesie, performansie i uczestnictwie.

Kolekcja o charakterze międzynarodowym

Międzynarodowy wymiar zbiorów NOMUS budują dzieła odnoszące się do globalnych procesów i problemów współczesności. Kolekcja nie jest tworzona jako zamknięty kanon, lecz jako wielogłosowy zbiór różnych doświadczeń, języków i strategii artystycznych. Gromadzone są prace podejmujące tematy istotne dla współczesnego świata: migracji i mobilności, wielokulturowości, przemian społecznych i politycznych, praw człowieka, feminizmu i perspektyw queerowych, relacji człowieka z innymi gatunkami i środowiskiem, a także przemian technologicznych. Ważne są również praktyki artystyczne odnoszące się do kryzysu klimatycznego, rozwoju sztucznej inteligencji i nowych technologii oraz przemian sposobów komunikowania i uczestnictwa w kulturze. Międzynarodowy charakter kolekcji pozwala umieszczać sztukę powstającą w Gdańsku i Polsce w szerszej perspektywie, pokazując związki lokalnych doświadczeń z procesami zachodzącymi poza granicami kraju.

Kolekcja o charakterze ogólnopolskim

Drugim istotnym obszarem są dzieła artystek i artystów związanych z najważniejszymi zjawiskami polskiej sztuki współczesnej. Kolekcja obejmuje różnorodne media i postawy artystyczne – od malarstwa, rysunku i rzeźby po fotografię, wideo, instalację oraz praktyki oparte na performansie, działaniu i uczestnictwie. Istotne jest dla nas odejście od linearnego modelu historii sztuki na rzecz kolekcji, która pozwala zestawiać ze sobą różne doświadczenia i perspektywy. Dlatego obok prac reprezentujących uznane nurty i postawy ważne miejsce zajmują praktyki artystyczne dotychczas słabiej obecne w muzealnych narracjach.

Gdańsk i Trójmiasto – szczególny obszar kolekcji

W ramach ogólnopolskiego charakteru zbiorów szczególne znaczenie ma dokumentowanie historii i współczesności środowiska artystycznego Gdańska, Trójmiasta i Pomorza. Priorytetem jest rozwijanie zbioru prac powstałych od lat 80. XX wieku, a szczególnie tych związanych ze zjawiskiem określanym jako „nowa szkoła gdańska”. Lata 80. i 90. były okresem intensywnych przemian lokalnego środowiska artystycznego. Doświadczenie pierwszej Solidarności, stan wojenny, kryzys polityczny i ekonomiczny, rozwój niezależnych obiegów kultury oraz działalność środowisk alternatywnych stworzyły warunki dla powstawania nowych praktyk i modeli działania. Interesują nas zarówno indywidualne postawy artystyczne, jak i działalność grup, formacji, galerii, inicjatyw i środowisk, które współtworzyły lokalną scenę od lat 80. przez okres transformacji ustrojowej po początek XXI wieku. Ich znaczenie wykracza poza historię regionalną – stanowią ważną część historii sztuki współczesnej w Polsce.

Archiwa

Integralną częścią zbiorów NOMUS są archiwa i dokumentacja życia artystycznego. Ich gromadzenie wynika z przekonania, że historia sztuki współczesnej nie może być opowiadana wyłącznie poprzez zachowane dzieła. Archiwa pozwalają uchwycić kontekst powstawania prac, relacje między artystkami i artystami, działalność grup i inicjatyw oraz zmieniające się sposoby funkcjonowania sztuki. Szczególnego znaczenia nabierają w przypadku praktyk efemerycznych – performansów, działań, wydarzeń i projektów, których materialne ślady bywają nietrwałe. Zbiory archiwalne obejmują m.in. dokumentację działalności artystycznej, fotografie, nagrania, szkice, notatki, korespondencję, materiały prasowe i inne dokumenty związane z praktyką twórczą. Ważnym elementem jest również dokumentowanie historii mówionej – relacji i wspomnień osób uczestniczących w życiu artystycznym. Archiwa stanowią tym samym nie tylko uzupełnienie kolekcji dzieł, ale samodzielne źródło wiedzy, umożliwiające prowadzenie badań nad historią sztuki i kulturą współczesną.

Gdańska Kolekcja Sztuki Współczesnej

Gdańska Kolekcja Sztuki Współczesnej jest odrębnym zbiorem tworzonym od 2017 roku przez Miasto Gdańsk we współpracy z Muzeum Narodowym w Gdańsku. Zakupione przez miasto dzieła są sukcesywnie przekazywane do NOMUS jako depozyt i włączane do jego działalności wystawienniczej, badawczej i edukacyjnej. GKSW powstaje w wyniku corocznego, otwartego naboru. Spośród zgłoszonych propozycji eksperckie jury wybiera dzieła przeznaczone do zakupu. Istotnym kryterium jest ich znaczenie dla współczesnej sztuki, a także związki z Gdańskiem i lokalnym środowiskiem twórczym oraz wartościami ważnymi dla miasta – wolnością, solidarnością, równością i otwartością. Formuła GKSW pozwala mieszkańcom Gdańska uczestniczyć w procesie budowania kolekcji miejskiej, która następnie pozostaje dostępna publiczności w ramach działalności NOMUS. Dzięki temu kolekcja stanowi ważny element relacji między miastem, jego środowiskiem artystycznym a instytucją muzealną. GKSW uzupełnia i wzmacnia profil zbiorów NOMUS, szczególnie w zakresie dokumentowania współczesnej sztuki związanej z Gdańskiem i Trójmiastem. Jednocześnie jej charakter pozwala reagować na aktualne zjawiska i poszerzać kolekcję o nowe media, postawy oraz tematy obecne w sztuce współczesnej.

Rozwijanie zbiorów

Zbiory NOMUS rozwijane są poprzez zakupy, darowizny, depozyty oraz pozyskiwanie archiwów i dokumentacji. Szczególne znaczenie ma pozyskiwanie prac i materiałów, które pozwalają uzupełniać rozpoznane luki w kolekcji, dokumentować historię gdańskiego i polskiego środowiska artystycznego oraz reagować na nowe zjawiska w sztuce współczesnej. Kolekcja jest więc nie tylko zasobem dzieł, ale także narzędziem prowadzenia badań i budowania różnych, wzajemnie uzupełniających się narracji o sztuce. Jej rozwój pozwala łączyć perspektywę lokalną z ogólnopolską i międzynarodową oraz zachowywać zarówno materialne dzieła, jak i konteksty, praktyki i historie, które są częścią ich znaczenia.

Więcej informacji o strategii rozwoju kolekcji, priorytetach gromadzenia oraz sposobach pozyskiwania dzieł i archiwów znajduje się w Polityce gromadzenia zbiorów NOMUS na lata 2026–2030.