Historia Działu Teatralnego

Projekt dekoracji teatralnej przedstawiający stylizowane wnętrze pałacowe z szerokimi schodami, arkadami i monumentalnymi, spiralnie skręconymi kolumnami. Kompozycję uzupełniają zielone kotary i pojedyncze meble, a całość utrzymana jest w stonowanych odcieniach błękitu, zieleni, szarości i czerwieni.

Dział Teatralny powstał w 1976 roku z inicjatywy scenografów, którzy zabiegali o stworzenie miejsca gromadzącego ich twórczość. Pierwotnie planowano utworzenie ogólnopolskiego muzeum w Gdańsku, ostatecznie Centrum Scenografii Polskiej powstało w Katowicach, a przy Muzeum Narodowym pozostał Dział Teatralny. Jest jedną z kilku placówek w Polsce dokumentujących historię polskiego teatru. Gromadzi obiekty, dzięki którym można odtworzyć ulotne dzieło teatralne – projekty dekoracji, kostiumów, makiety, programy teatralne, plakaty, afisze, zdjęcia, a także kostiumy i lalki. Ta nietypowa kolekcja służy przede wszystkim badaczom, studentom i dziennikarzom, a przygotowywane przez nas wystawy i programy edukacyjne cieszą się zainteresowaniem nauczycieli i uczniów. Dotychczas dział zrealizował ponad 60 wystaw, a w planach są kolejne – o historii kostiumu teatralnego, teatrach studenckich lat 50 i 60. oraz współczesnej plastyce teatralnej.

Pierwszą wystawą Działu Teatralnego były zrealizowane w 1979 r. Impresje teatralne Antoniego Suchanka. Później powstały projekty przygotowywane z Muzeum Starego Teatru w Krakowie i Uniwersytetem Gdańskim o twórczości Andrzeja Wajdy (1986), Konrada Swinarskiego (1988) i Karola Wojtyły (1989). W 1990 roku otworzyliśmy naszą autorską wystawę Marian Kołodziej w skali 1:20. Odtąd regularnie zapraszaliśmy do Pałacu Opatów na wystawy, m.in. Afanasjew z Sopotu (1993), Trudne początki. Życie teatralne Trójmiasta w latach 1945–1949 (1996), Płaszczyzna i przestrzeń. Rzecz o scenografach Wybrzeża (1998), Burza Szekspira (2003), Dziady A. Mickiewicza (2005) i Wesele St. Wyspiańskiego (2007). Stworzyliśmy także wystawy o twórczości Jadwigi Pożakowskiej (2002, 2010), Andrzeja Markowicza (2006), Alego Bunscha (2013), Tadeusza Linka – fotografia teatralna (2007) i Stanisława Hebanowskiego (2003). Zrealizowaliśmy cykl wystaw Żydzi gdańscy: Obrazy nieistniejącego świata (2008), Teatr (2010), Ślady (2010) i Dybuk. Na pograniczu dwóch światów (2015). Współpracujemy z Muzeum Teatralnym w Warszawie, Instytutem Teatralnym i Instytutem Sztuki PAN, dzięki czemu pokazaliśmy wystawy poświęcone mistrzom polskiego teatru – Wojciechowi Bogusławskiemu (2008), Helenie Modrzejewskiej (2010), Karolowi Fryczowi (2009), Andrzejowi i Zbigniewowi Pronaszkom (2012). Towarzyszyły im projekty edukacyjne: lekcje muzealne, spotkania z artystami, warsztaty plastyczne (np. projektowania i tworzenia lalek teatralnych, kostiumów, rysowania postaci scenicznych), do wielu wystaw przygotowaliśmy także katalogi.

Fragment wystawy poświęconej Marianowi Kołodziejowi w Pałacu Opatów. Na ciemnej ścianie prezentowane są projekty scenograficzne artysty – rozbudowane rysunki przedstawiające wizje przestrzeni teatralnych, postaci i dekoracji; pomiędzy pracami widnieje nazwisko „Marian Kołodziej”.

Fragment wystawy poświęconej Marianowi Kołodziejowi. Na ciemnych ścianach i pomarańczowym panelu prezentowane są projekty scenografii i kostiumów autorstwa Jadwigi Pożakowskiej, przedstawiające przestrzenie teatralne oraz postacie w kostiumach.

Fragment wystawy prezentujący projekty scenograficzne i kostiumowe Aliny i Jerzego Afanasjewów oraz Włodzimierza Komorowskiego. Na pierwszym planie znajduje się manekin w bogato zdobionym kostiumie teatralnym, a obok zawieszone są kapelusze i inne elementy kostiumów.

Fragment wystawy prezentujący twórczość Włodzimierza Komorowskiego. Na czarnej ścianie rozmieszczono projekty scenografii i kostiumów oraz rysunki artysty, a na pierwszym planie eksponowany jest bogato zdobiony różowy kostium teatralny.

Fragment wystawy prezentujący projekty kostiumów Jerzego Krechowicza. Na czarnej ścianie rozmieszczono barwne rysunki postaci w fantazyjnych, bogato opracowanych kostiumach teatralnych.

Fragment wystawy z kostiumami teatralnymi prezentowanymi na manekinach. Na pierwszym planie znajdują się trzy długie, bogato zdobione kostiumy w odcieniach złota i srebra, a obok przestrzenny element scenografii z przedstawieniem uskrzydlonej postaci.

Fragment wystawy z kostiumami i elementami dekoracji teatralnej. Na manekinach prezentowane są trzy bogato zdobione kostiumy w odcieniach czerwieni, pomarańczu i złota, a obok znajduje się rzeźbiarski element scenografii przedstawiający ukoronowaną postać otoczoną aniołami.

Fragment wystawy z częścią zatytułowaną „TEATR / THEATRE”. Na czarnej ścianie prezentowane są projekty scenograficzne Mariana Kołodzieja – barwne, szczegółowe wizje przestrzeni teatralnych, inspirowane m.in. architekturą i motywami sakralnymi.

Fragment wystawy prezentujący projekty scenograficzne i kostiumowe oraz elementy dekoracji teatralnej. Na ciemnej ścianie znajdują się wielkoformatowe projekty scenografii z motywami architektonicznymi, poniżej rysunki postaci, a po bokach rzeźbiarskie elementy dekoracji i kostiumy.

Fragment wystawy z przestrzennym projektem scenograficznym Mariana Kołodzieja. Dwuczęściowa kompozycja przypominająca makietę sceny wypełniona jest rysunkami postaci, fragmentami tkanin i dekoracji oraz niewielkimi, barwnymi formami architektonicznymi.

Fragment wystawy z trzema kostiumami teatralnymi prezentowanymi na manekinach. Na pierwszym planie znajduje się ciemny, postrzępiony kostium z fragmentami futra, a za nim różowy kostium zdobiony koronkami i perłami oraz czerwony kostium ze złotymi ornamentami i peleryną.

Trzy bogato zdobione kostiumy teatralne prezentowane na manekinach. Długie szaty w odcieniach czerwieni i pomarańczu pokrywają złote ornamenty, sznury pereł, aplikacje i przedstawienia figuralne nawiązujące do sztuki sakralnej.

Fragment wystawy poświęcony Wileńskiemu Teatrowi Łątek. W zaaranżowanej niewielkiej scenie teatralnej prezentowane są zawieszone na niciach marionetki przedstawiające fantastyczne postacie, a na ścianie obok – archiwalne fotografie, afisze i informacje o działalności teatru.

Cztery lalki teatralne o wyrazistych, karykaturalnych twarzach prezentowane we wnęce obramowanej intensywnie zielonym panelem. Postacie ubrane są w barwne kostiumy, m.in. mundur, czerwony strój i czarną szatę w żółte grochy.

Fragment wystawy z grupą barwnych lalek teatralnych ustawionych na podwyższeniu. Na ścianie obok prezentowane są archiwalne fotografie, plakaty, projekty scenograficzne i materiały związane z historią gdańskich teatrów lalkowych.

Widok sali wystawowej z licznymi lalkami teatralnymi, wśród których wyróżniają się postacie diabłów o czerwonych twarzach. Na ścianach prezentowane są plakaty, fotografie i projekty dokumentujące historię gdańskich teatrów lalkowych.

Fragment wystawy z różnorodnymi lalkami i postaciami teatralnymi prezentowanymi na ciemnej ścianie. Wśród nich znajdują się duże postacie ludzkie, fantastyczne stworzenia i zielony smok, a pomiędzy eksponatami umieszczono projekty lalek.

Fragment wystawy na tle intensywnie różowej ściany. Prezentowane są duże lalki teatralne przedstawiające starszą kobietę, wilka oraz postać w kostiumie biedronki, a obok fotografie dokumentujące przedstawienia lalkowe.

Fragment wystawy z plakatami, fotografiami i materiałami dokumentującymi współczesne przedstawienia teatru lalkowego. Eksponaty rozmieszczono na intensywnie żółtej ścianie sali wystawowej.

Widok sali wystawowej z lalkami teatralnymi oraz archiwalnymi fotografiami, plakatami i materiałami dokumentującymi działalność gdańskich teatrów lalkowych. Ekspozycję na ciemnych ścianach urozmaicają pionowe panele w intensywnych kolorach.

Fragment wystawy poświęconej rodzinie Sobczaków. Na ciemnej ścianie oraz w gablotach prezentowane są archiwalne fotografie, dokumenty, publikacje i afisze teatralne, w tym plakat spektaklu „Moralność pani Dulskiej” w Teatrze Miejskim im. Juliusza Słowackiego.

Widok sali wystawowej z kostiumami teatralnymi prezentowanymi na manekinach oraz dużymi projektami kostiumów zawieszonymi na ciemnych ścianach. W głębi widoczne są kolejne barwne stroje i fotografie związane z działalnością teatralną rodziny Sobczaków.

Ściana wystawy „Saga rodu Sobczaków” wypełniona archiwalnymi, głównie czarno-białymi fotografiami przedstawiającymi sceny ze spektakli teatralnych. Zdjęcia ukazują aktorów, tancerzy, scenografie i kostiumy z różnych przedstawień.

Widok sali wystawowej z szeregiem bogato zdobionych kostiumów teatralnych w kolorach niebieskim, czerwonym, złotym i fioletowym. Na ciemnych ścianach prezentowane są wielkoformatowe fotografie ze spektakli oraz projekty kostiumów.

Fragment wystawy „Saga rodu Sobczaków” z kostiumami teatralnymi, projektami scenografii i fotografiami ze spektakli. Na tle wielobarwnej ściany zawieszono kostiumy przypominające baletowe tutu oraz dekoracyjne maski teatralne.

Fragment wystawy „Saga rodu Sobczaków” z projektami kostiumów i postaci scenicznych prezentowanymi na intensywnie niebieskich ścianach. Po prawej stronie znajdują się kostiumy teatralne, w tym fioletowa suknia przypominająca kostium baletowy, oraz podwieszone elementy dekoracji.

Fragment wystawy „Saga rodu Sobczaków” z projektami kostiumów i scenografii oraz archiwalnymi fotografiami teatralnymi rozmieszczonymi na czarnej ścianie. Na pierwszym planie stoi manekin w biało-czerwonym kostiumie, a za nim widoczny jest wielkoformatowy projekt postaci scenicznej.

Fragment wystawy „Saga rodu Sobczaków” z dwoma manekinami w jasnych kostiumach teatralnych zdobionych geometrycznymi, barwnymi wzorami. W tle prezentowane są wielkoformatowe, czarno-białe projekty scenografii przedstawiające monumentalne wnętrze ze schodami.

Fragment wystawy „Dybuk. Na pograniczu dwóch światów”. Na ciemnej ścianie prezentowane są cztery historyczne afisze teatralne zapowiadające inscenizacje Dybuka, z tekstami w różnych językach, m.in. w jidysz i po polsku.

Fragment wystawy „Dybuk. Na pograniczu dwóch światów”. Na ciemnej ścianie prezentowane są reprodukcje rękopisu, strony przedwojennej prasy żydowskiej oraz książka umieszczona w podświetlanej gablocie.

Otwarty egzemplarz Midrasz Raba (Wielki Komentarz) z 1911 roku, prezentowany na wystawie „Dybuk. Na pograniczu dwóch światów”. Na kartach książki widoczny jest tekst w języku hebrajskim oraz dekoracyjna, niebiesko-czerwona strona tytułowa.

Dwie otwarte publikacje poświęcone teatrowi jidysz, prezentowane na wystawie „Dybuk. Na pograniczu dwóch światów”. Na stronach widoczne są teksty w jidysz oraz czarno-białe portrety aktorek i aktorów teatralnych.

Gablota na wystawie „Dybuk. Na pograniczu dwóch światów” z szeregiem historycznych wydań dramatu Dybuk Szymona An-skiego. Książki w różnych językach i formatach ustawiono obok siebie na podświetlonej półce.

Gablota na wystawie „Dybuk. Na pograniczu dwóch światów” prezentująca archiwalne programy teatralne, publikacje i dokumenty dotyczące inscenizacji Dybuka. Powyżej znajdują się projekty kostiumów, fotografie oraz inne materiały związane z historią spektaklu.

Fragment wystawy „Dybuk. Na pograniczu dwóch światów” z wielkoformatowymi, czarno-białymi fotografiami postaci ze spektakli teatralnych. Reprodukcje rozmieszczono wzdłuż ciemnych ścian sali wystawowej.

Fragment wystawy „Dybuk. Na pograniczu dwóch światów”. Na manekinie prezentowana jest biała, bogato zdobiona suknia z obszerną spódnicą i długim trenem. Kostium jest punktowo oświetlony na tle ciemnej ściany, na której znajdują się także fotografie teatralne.

Fragment wystawy „Od figurek do marionetek. Historia Wileńskiego Teatru Łątek”. Na drewnianym stole leżą narzędzia stolarskie oraz części marionetek: rzeźbione głowy, dłonie i nogi. Na pierwszym planie znajduje się kartka z napisem „Narodziny marionetki”.

Widok wystawy „Od figurek do marionetek. Historia Wileńskiego Teatru Łątek. Wilno 1936 – Gdańsk 1959”. Na pierwszym planie niebieska ścianka z tytułem wystawy i grafiką przedstawiającą marionetkę sterowaną dłońmi. W głębi, na pomarańczowych ścianach, prezentowane są fotografie, rysunki, obraz oraz figurki w drewnianej gablocie.

Fragment ekspozycji na tle pomarańczowej ściany. W drewnianych, przeszklonych gablotach prezentowane są liczne niewielkie figurki teatralne, a za nimi plansze z archiwalnymi fotografiami i informacjami o twórcach oraz figurkach Wileńskiego Teatru Łątek.

Fragment ekspozycji zaaranżowany jako pracownia lalkarska. Na drewnianym stole i półkach prezentowane są narzędzia, elementy drewnianych lalek oraz części mechanizmów, a na ścianie wiszą szkice konstrukcyjne i niedokończone marionetki.

Cztery marionetki w stylizowanych, historycznych kostiumach ustawione na niewielkiej scenie ujętej żółtymi kotarami. Nad lalkami widoczne są drewniane krzyżaki i nici służące do ich animacji.

Scena z marionetkami w orientalizowanych kostiumach, ustawionymi na tle czerwonych i złotych kotar. Pośrodku, na podwyższeniu, znajduje się wieloręka postać, a nad częścią lalek widoczne są nici i krzyżaki służące do ich animacji.

Fragment ekspozycji poświęcony spektaklowi „Nowa szata króla” według Hansa Christiana Andersena. Na pomarańczowej ścianie prezentowane są projekty postaci i scenografii, archiwalne fotografie ze spektaklu oraz plansza z informacjami o przedstawieniu.

Fragment ekspozycji na ciemnoczerwonych ścianach, prezentującej projekty postaci, fotografie i materiały związane ze spektaklem „Słowik” według H.Ch. Andersena. Po prawej stronie znajduje się marionetka w orientalizowanym kostiumie, eksponowana na tle turkusowej tkaniny.

Fragment ekspozycji z marionetkami zawieszonymi na niciach nad niewielką drewnianą sceną. Wśród lalek znajdują się fantastyczne postacie, czarny kot oraz postać lecąca na miotle; oświetlenie rzuca ich wyraźne cienie na ścianę.

Dwie współczesne marionetki zawieszone na niciach nad drewnianą podłogą. Za nimi stoi duże lustro, w którym odbijają się lalki, a nad nimi widoczne są metalowe krzyżaki służące do poruszania marionetkami.

Fragment ekspozycji poświęcony spektaklowi „Słoniątko” według Rudyarda Kiplinga. Na ciemnej ścianie prezentowane są archiwalne fotografie przedstawienia, plakaty teatralne oraz projekty graficzne związane ze spektaklem.

Fragment ekspozycji z czterema marionetkami ustawionymi w niewielkiej przestrzeni przypominającej scenę teatralną. Lalki w bogato zdobionych kostiumach zawieszone są na niciach na tle niebieskiej i jasnej scenografii.