Sztuka nowoczesna

Dzieła malarstwa i rysunku współczesnego pozyskiwane były od początku powojennej działalności muzeum w Gdańsku. W początkowym okresie kolekcja ukierunkowana była głównie na twórców miejscowych, większość wystaw indywidualnych i problemowych dotyczyła sztuki Wybrzeża. W 1970 r. wyłoniono z ogólnego Działu Sztuki Współczesnej pracownie: Malarstwa i Rysunku Współczesnego, Ceramiki i Rzeźby Współczesnej oraz Grafiki i Tkaniny Artystycznej. Do Oddziału należy także Dział Fotografii – Gdańska Galeria Fotografii oraz Dział Teatralny. Zbiór malarstwa i rysunku liczy 2061 prac, w tym 180 depozytów. Przeważają obrazy, uzupełnione rysunkami, które stanowią ok. 10 proc. zbiorów pracowni.

Kolekcja malarstwa polskiego XIX i początków XX w. liczy 155 obrazów, w tym 38 depozytów. Są to w znacznej większości obrazy olejne na płótnie.
Zbiór grafiki współczesnej to 1707 obiektów, w tym 78 depozytów.
Kolekcja tkaniny artystycznej posiada 76 unikatowych tkanin artystycznych.
Zbiory współczesnej ceramiki artystycznej liczą 240 obiektów. Niemal wszystkie obiekty to ceramika unikatowa (wyjątek stanowi kilka eksponatów ze szkła), wśród niej jest wiele rzeźb ceramicznych.
Zbiory rzeźby współczesnej to obecnie 224 obiekty, w tym 14 depozytów. 

W gdańskich zbiorach sztuki nowoczesnej szczególnie dobrze reprezentowany jest nurt malarstwa kolorystycznego. W kolekcji znajdują się zarówno prace pierwszych profesorów gdańskiej Państwowej Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych: Janusza Strzałeckiego, Juliusza Studnickiego, Krystyny Łady-Studnickiej, Józefy Wnukowej, Jana Wodyńskiego, Jacka Żuławskiego, Hanny Żuławskiej, dawnych kapistów związanych również z sopocką uczelnią: Artura Nacht-Samborskiego, Jana Cybisa, Piotra Potworowskiego, także kolorystów innych ośrodków: Zbigniewa Pronaszki, Czesława Rzepińskiego, Wacława Taranczewskiego, Hanny Rudzkiej-Cybisowej, Eugeniusza Eibischa. W zbiorach znajdują się także prace miejscowych twórców tradycjonalistów, których pomorski rodowód sięga czasów przedwojennych: Antoniego Suchanka, Mariana Mokwy czy Stanisława Chlebowskiego (muzeum przejęło spuściznę po tym artyście – ponad 300 prac).

Stosunkowo skromna jest kolekcja malarstwa polskiego XIX i początku XX w., która zawiera prace artystów prezentujących prawie wszystkie kierunki i tendencje sztuki polskiej tamtego okresu. Są tu dzieła reprezentujące romantyzm (Piotr Michałowski), historyzm (Jan Matejko), realizm (Michał Wywiórski), symbolizm (Jacek Malczewski), szeroko pojęty koloryzm (Aleksander Gierymski, Jan Stanisławski, Olga Boznańska, Władysław Podkowiński, Józef Pankiewicz czy Władysław Ślewiński) i sztuki młodopolskiej (Włodzimierz Tetmajer, Wincenty Wodzinowski). Najwcześniejsze prace pochodzą z 1. poł. XVIII w. (portrety utrzymane w stylu portretu sarmackiego), a najpóźniejsze – z lat 30. XX w.

Zbiór grafiki współczesnej stanowią głównie prace artystów Wybrzeża. Druga, niezwykle istotna część zbioru, to prace reprezentantów najważniejszych polskich środowisk graficznych: Warszawy, Krakowa, Katowic, Łodzi, Torunia i Wrocławia. Uzupełnieniem tych dwu kolekcji są prace grafików europejskich (zwłaszcza artystów fińskich oraz krajów nadbałtyckich) i prace wymienionych wyżej artystów francuskiego kręgu kulturowego z 1. poł. XX w.

Zbiór współczesnej grafiki gdańskiej odzwierciedla kolejne etapy rozwoju tego gatunku. Pierwsze lata powojenne reprezentują graficy wywodzący się z ośrodka wileńskiego (Bolesław i Władysław Rogińscy, Stanisław Rolicz, Stanisław i Olga Żukowscy, Zbigniew Kliszczak, Wincenty Lewandowski) lub lwowskiego (Władysław Lam, Beata Słuszkiewicz). Szczególnym zainteresowaniem twórców cieszyły się gdańskie zabytki, powstały także liczne wizerunki Gdańska, Sopotu, Gdyni. Podejmowano tematykę marynistyczną, często w typowym dla lat 60. XX w. kontekście socrealistycznym – port, maszyna, człowiek pracy. W ciągu następnych lat środowisko graficzne powiększyło się o twórców z innych ośrodków oraz pierwszych wychowanków gdańskiej Państwowej Wyższej Szkoły Sztuk Pięknych: Irenę Kuran-Bogucką, Krystynę Górską, Zbigniewa Kliszczaka, Stanisława Kajzera, Bogusława Marszala, Waltera Napieralskiego. Większa swoboda twórcza, przesunięcie akcentów na sprawy formalne, wreszcie nowe wątki surrealno-fantastyczne to cechy prac młodych grafików lat 60. XX w. i późniejszych, m.in. Ryszarda Stryjca, Wiesława Dembskiego, Jana Góry, Wiesława Postaleńca, Henryka Mądralskiego, Łukasza Rogińskiego, Danuty Hankus-Rogińskiej, Lecha Karłowskiego, Piotra Zajęckiego, Macieja Świeszewskiego czy Piotra Wiatraka. Nowe poszukiwania w grafice gdańskiej lat 70. XX w. reprezentują z kolei prace Czesława Tumielewicza i Jerzego Ostrogórskiego. W zbiorze reprezentowani są również artyści spod znaku awangardy lat 80. XX w., jak Janusz Akermann, Zbigniew Gorlak czy Waldemar Marszałek, a także artyści z lat 90.: Dariusz Syrkowski, Michał Wójcik, Dominika Krechowicz, Bogna Klaman i Krzysztof Cybulski.
W zbiorze znajduje się m.in. kolekcja 69 prac graficznych autorstwa Güntera Grassa pochodzących z dwóch darów pisarza dla Gdańska. Jest to jedyna tak duża kolekcja prac artysty w muzealnych zbiorach polskich. Trzeci dar pisarza (51 grafik i sześć prac rzeźbiarskich) jest depozytem Urzędu Miejskiego.

Osobny zbiór depozytowy stanowi 27 prac artystów działających we Francji w 1. poł. XX w., takich jak George Braque, Wassily Kandinsky, Marc Chagall, Ossip Zadkine, Jacques Villon, Hans Hartung, Maurice Esteve, Gustav Singier, Maria Elena Veira da Silva. Prace te, z inicjatywy polskiej artystki Alicji Halickiej, przesłano do Polski w darze dla jednej ze szkół gdańskich i w roku 1961 trafiły jako depozyt do zbiorów muzeum.
Kolekcja tkaniny artystycznej mieści się w przedziale czasowym od lat 50. do lat 90. XX w. Po 1945 r. podjęto w tkaninie tradycje międzywojenne. Dla rozwoju polskiej unikatowej tkaniny malowanej największe znaczenie miała działalność artystycznego środowiska Wybrzeża, a jednym z nowatorskich ośrodków powojennej tkaniny stała się Państwowa Wyższa Szkoła Sztuk Plastycznych w Gdańsku, początkowo z siedzibą w Sopocie.
Charakterystyczne dla artystycznego środowiska Wybrzeża są duże tkaniny powstające w technice sitodruku, o monumentalnym, często abstrakcyjnym wzorze i intensywnej kolorystyce. W zbiorze reprezentuje je tkanina Józefy Wnukowej Lampiony oraz prace Krystyny Jacobson, Bernardy Świderskiej i Adeli Szwai. W zbiorach tkaniny współczesnej są także gobeliny artystyczne i prace zbliżone do abstrakcyjnej poetyki prac malarskich: budujące kompozycję kolorem, wprowadzające motywy nieprzedstawiające. Wśród artystów zajmujących się tradycyjnym gobelinem, których prace znajdują się w kolekcji, należy wymienić Gizelę Karłowską, Barbarę Margasińską-Łozińską, Krzysztofa Charytoniuka, Ewę Roubę-Zuber, Hannę Wojcieszek-Koralewicz, Martę Gąsienicę-Szostak, Aleksandrę Bobrowicz-Sikorską, Małgorzatę Bereźnicką, Monikę Krechowicz. Obok jednolitej w charakterze kolekcji tkanin artystycznych ze środowiska Wybrzeża w zbiorze znajduje się gobelin Stanisława Trzeszczkowskiego związany tematycznie z dziejami „Solidarności”.

Zbiory współczesnej ceramiki artystycznej są w przeważającej mierze związane z działalnością artystów Wybrzeża. Znalazły się tu jednak także dzieła artystów spoza środowiska gdańskiego oraz twórców zagranicznych, będące pokłosiem międzynarodowych wystaw ceramiki, a także plenerów w Kadynach w latach 1973, 1974 i 1976. Początki kolekcji, w której skład wchodzą prace takich artystów, jak: Hanna Żuławska, Janina Karczewska-Konieczna, Stanisław Konieczny, Ryszard Sarajewski, Andrzej Trzaska, Maria Pietkiewicz, Henryk Lula, Maria i Zbigniew Alkiewiczowie, Edward Roguszczak, Tadeusz Ciesiulewicz czy Maria Teresa Kuczyńska, sięgają 1960 r. Obecnie zbiór liczy 240 obiektów z lat 1959–1994, które wprawdzie nie odzwierciedlają w pełni wszystkich trendów we współczesnej ceramice artystycznej, niemniej dość dobrze pokazują twórczość ceramików Wybrzeża lat 60. i 70. XX w.

Zbiory rzeźby współczesnej są przede wszystkim związane z działalnością gdańskich artystów. W skład kolekcji wchodzą m.in. prace Mariana Wnuka, Anny Pietrowiec, Alfreda Wiśniewskiego, Stanisława Horno-Popławskiego, Adama Smolany, Janiny Stefanowicz-Schmidt, Romualda Frejera, Alberta Zalewskiego, Sławoja Ostrowskiego, Edwarda Sitka, Stanisława Radwańskiego, Mariusza Kulpy, Stanisława Szwechowicza, Jerzego Beresia, Andrzeja Strumiłły, Bożenny Biskupskiej, Bronisława Chromego, Barbary Loeffler-Zbrożyny, Stanisława Rzeckiego, Jerzego Jarnuszkiewicza, Jacka Pugeta czy Franciszka Strynkiewicza.
Zbiory Oddziału Sztuki Nowoczesnej są reprezentatywnym dla tendencji i kierunków sztuki polskiej w XX wieku.

więcej