Malarstwo gdańskie i niemieckie

Malarstwo gdańskie

Kolekcję malarstwa gdańskiego, obejmującą dzieła powstałe od XVI w. do połowy XX w., tworzy 265 obiektów. Znajdują się tu dzieła malarstwa gdańskiego od początku XV w. aż po wiek XX (pierwsze trzy dekady), co tworzy niespotykany gdzie indziej przekrój najważniejszych dzieł i kierunków w sztuce gdańskiej.
Istotną rolę w początkach kształtowania kolekcji malarstwa gdańskiego odegrało Kunstverein Danzig (Gdańskie Towarzystwo Sztuk Pięknych), którego członkowie na długo przed założeniem Stadtmuseum Danzig (Gdańskiego Muzeum Miejskiego) w Gdańsku organizowali prelekcje, wystawy, a także kupowali dzieła gdańskich i niemieckich artystów. Zbiory Towarzystwa zostały przekazane otwartemu w 1872 r. Stadtmuseum. Obok zakupów dokonywanych przez samo Muzeum, kolekcję tworzą obrazy przekazane przez inne instytucje działające wówczas nad Motławą: Towarzystwo Przyrodnicze, Bibliotekę Miejską, a także przez gdańskie kościoły, jak również dary prywatnych kolekcjonerów. Jednym z głównych fundatorów był Jacob Kabrun (1759–1814), kupiec, kolekcjoner, miłośnik sztuk pięknych, literatury i teatru. Zgodnie z jego wolą, jego kolekcja została przekazana do Muzeum Miejskiego wkrótce po otwarciu tej placówki. Pod koniec XIX w. do zbioru zostały włączone także obrazy pochodzące ze zbioru jego syna Augusta. Wśród innych darczyńców wymienić można Luise Trauschke, wdowę Heidfeld, panią Goldschmidt, bibliofila i archidiakona w kościele NMP Ernsta Augusta Carla Bertlinga (1838–1893), pastora Adolfa Mundta (ok. 1810–1900) oraz malarza Paula Meyerheima (1842–1915) z Berlina.
Najcenniejsze spośród obiektów powstałych w okresie średniowiecza, stanowiące zarazem część retabulów ołtarzowych, zostały włączone do ekspozycji plastyki średniowiecznej. Część ołtarzy znajduje się także w depozycie w kościołach Najświętszej Marii Panny oraz św. Brygidy w Gdańsku.
Zbiór malarstwa gdańskiego jest podzielony na dwie części – malarstwo nowożytne oraz malarstwo XIX i początku XX w.
Zbiór obrazów z XVI w. obejmuje głównie dzieła religijne, w przeważającej liczbie są to epitafia luterańskie. Jednym z ważniejszych dzieł związanych z rozwojem reformacji w Gdańsku jest obraz z pierwszego retabulum ołtarzowego pt. Alegoria grzechu i zbawienia z 1596 r. autorstwa Hansa Vredemana de Vries (1527 – ok. 1606). Na przełomie stuleci XVI i XVII powstały też należące do najcenniejszych w kolekcji dzieła najwybitniejszych malarzy działających w Gdańsku w tym okresie, czyli Antona Möllera (1563/65–1611) i Hermanna Hana (1574?–1627/8). Wśród obiektów z XVII w. na szczególną uwagę zasługują portrety, sceny animalistyczne i martwe natury czołowych artystów związanych z Gdańskiem 2. poł. XVII w.: Andreasa Stecha (1635–1697) i Daniela Schultza (1615–1683) – np. obraz Martwa natura z wiewiórką Andreasa Stecha z ok.1672/8 r. jest jednym z niewielu zachowanych przykładów martwej natury w sztuce gdańskiej.
Malarstwo XVIII w. najliczniej reprezentują portrety – wizerunki pastorów oraz gdańskich osobistości. Na szczególne wyróżnienie zasługują dzieła Jacoba Wessla (ok. 1710–1780) – portrety jego autorstwa przedstawiające małżeństwo Friedricha i Johanny Muhlów są wykonane w technice pasteli i niezabezpieczone fiksatywą, co pozwoliło na zachowanie oryginalnego kolorytu. W Muzeum znajdują się również dwa obrazy Daniela Chodowieckiego (1726–1801), obecnie w depozycie w Muzeum Historycznym Miasta Gdańska.
Część kolekcji poświęcona malarstwu z XIX w. obejmuje dzieła najważniejszych artystów związanych z Gdańskiem: Michaela Carla Gregoroviusa (1786–1850), Johanna Carla Schultza (1801–1873) oraz Wilhelma Augusta Stryowskiego (1834–1917).
Również malarstwo początku XX w., jakkolwiek stanowiące niewielką część kolekcji, jest reprezentowane przez obrazy najważniejszych artystów działających w Gdańsku i Sopocie: Arthura Bendrata (1872–1914), Reinholda Bahla (1869–1845) oraz Alberta Lipczinskiego (1876–1974).

Malarstwo niemieckie

W tworzeniu kolekcji Muzeum Miejskiego w Gdańsku (dawnego Stadtmuseum Danzig) duży nacisk kładziono na gromadzenie dzieł ówcześnie działających malarzy niemieckich. Kupowano obrazy mistrzów związanych z różnymi kierunkami artystycznymi od biedermeieru po impresjonizm i ekspresjonizm. Większość zbioru uległa rozproszeniu podczas II wojny światowej, obecnie w zbiorach Muzeum Narodowego w Gdańsku znajdują się pojedyncze przykłady świadczące o świetności dawnej kolekcji. Wśród nich wymienić można choćby malarzy z okresu biedermeieru: Carla Christiana Vogel von Vogelstein (1788-1868), czy Ferdynanda Georga Waldmüllera (1793-1865). Istotną część kolekcji stanowił zbiór prac artystów związanych z ugrupowaniem Berliner Secession, dzisiaj w zbiorach Muzeum Narodowego w Gdańsku znajdują się pojedyncze obrazy niektórych jej członków: Emila Nolde (1867-1956), Maxa Slevogta (1868-1931), Wilhelma Trübnera (1851-1917), czy Lovisa Corintha (1858-1925).