Sztuka i obrzędowość

Sztuka ludowa we wszelkich jej przejawach była przedmiotem zainteresowań pracowników Muzeum Pomorskiego, później Muzeum Narodowego w Gdańsku, od początku jego powstania, tj. od 1948 r.

Do 2012 r. w zbiorach sztuki i obrzędowości zgromadzono 2244 obiekty. Zasięg terenowy kolekcji to głównie obszar Kaszub, Kociewia, Żuław i Powiśla, choć zbiory obejmują też sztukę i obrzędowość osadników, jak i repatriantów z Kresów przybyłych na Pomorze po II wojnie światowej.

Najliczniej reprezentowana jest kolekcja rzeźby ludowej. Aż do początku XX w. w domowych ołtarzykach, wiejskich kapliczkach i krzyżach przydrożnych zwanych „Bożą męką” powszechnie spotykano drewniane świątki. Miały strzec bezpieczeństwa mieszkańców i ich dobytku, chroniąc przed pożarami, powodziami, zarazami i wszelkim innym nieszczęściem. Najpopularniejsze były wizerunki Chrystusa Ukrzyżowanego, podobnie jak tematy maryjne: Matka Boska z Dzieciątkiem, Matka Boska Swarzewska i Matka Boska Łąkowska. Niezmierną popularnością wśród miejscowej ludności cieszyli się też św. Jan Nepomucen – chroniący przed powodziami, św. Roch i św. Rozalia – strzegący przed zarazami, św. Józef – opiekun rodziny, św. Mikołaj i św. Barbara – patroni rybaków. Najstarsze rzeźby w muzealnej kolekcji pochodzą z przełomu XVIII i XIX w. Żadna z nich nie jest jednak sygnowana, nie przetrwały też informacje na temat ich twórców. Nazwiska wiejskich stolarzy, kołodziejów, małomiasteczkowych snycerzy, zwanych powszechnie „bogorobami”, uległy najczęściej zatarciu. W zbiorowej pamięci miejscowej ludności zdołano przechować zaledwie kilka nazwisk XIX-wiecznych rzemieślników działających na Pomorzu Gdańskim.