Podstawowe formy gospodarowania


Kolekcja gromadzi eksponaty z Kaszub, Żuław, Kociewia i Powiśla. Liczący 1271 obiektów zbiór z okresu od XVII do XX w. ukazuje podstawowe zajęcia ludności wiejskiej Pomorza Gdańskiego: rybołówstwo, rolnictwo, hodowlę, pszczelarstwo, łowiectwo i zbieractwo oraz leśnictwo.

W kolekcji z zakresu rybołówstwa znajdujemy wiele archaicznych narzędzi połowu: samorodne wędki wykonane z drewna leszczynowego, pałki do głuszenia ryb, jak i różne formy tzw. samołówek. Występuje także pokaźny zbiór rybackich narzędzi kolnych, do których należą: ościenie, ości, harpuny, grzebienie i kotwy, używane powszechnie do końca XIX w. Do połowów morskich, szczególnie na jesiotry, stosowano kute przez miejscowych kowali harpuny. Reprezentowane są także sieci, zarówno jednościenne, jak i matniowe, używane do połowów morskich. Interesującą grupę zabytków stanowią drewniane szelki do ciągnięcia niewodu używane przez rybaków nadmorskich, zaopatrzone w oznakowania i ornamenty właścicieli, tzw. merki. Wiele narzędzi rybołówczych w zbiorze Oddziału Etnografii pochodzi od Kaszubów z Półwyspu Helskiego.

Zbiór związany z uprawą roli zawiera narzędzia zarówno do nawożenia, orki, spulchniania ziemi, pielęgnacji roślin, zbioru oraz młócenia zboża. W przeważającej części zabytki pochodzą z 2. poł. XIX w. i 1. poł. XX w. Zapoznając się z kolekcją rolniczą zabytków, zauważyć można zróżnicowanie regionalne narzędzi związanych z orką, co wiązało się z odmiennością gleb. Ciężkie żuławskie ziemie wymagały o wiele solidniejszego sprzętu niż lekkie, piaszczyste gleby Kaszub. Narzędzia orne reprezentują zróżnicowane i udoskonalane z czasem typy radeł, od całkowicie drewnianych, przez drewniano-metalowe, aż po pługi. Wyjątkowym zabytkiem w tej grupie jest tzw. karak, czyli radło koleśne zaprzęgane w dwa lub nawet cztery woły, używane na ciężkich glebach żuławskich.

W grupie przedmiotów związanych z hodowlą znajdujemy jarzma dla krów, chomąta i siodła dla koni, poidełka, skopki do dojenia, nożyce do strzyżenia owiec, narzędzia weterynaryjne, stołki i laski pasterskie. Kolekcje pszczelarską reprezentują zarówno najstarsze ule kłodowe, jak i powszechnie występujące niegdyś na Pomorzu Gdańskim słomiane koszki i późniejsze ule skrzynkowe. Zestaw uli wzbogacony został także o ule figuralne wykonane przez twórców ludowych, w tym dwa wykonane przez Józefa Chełmowskiego. Wśród narzędzi używanych przez pszczelarza znajdujemy wirówki do odsklepiania wosku, podkurzacze, dmuchawki pszczelarskie, klatki na matkę pszczelą, szklane poidełka dla pszczół.

Zbiór zawiera również przedmioty związane z transportem zarówno wodnym; a więc czółna, jak i lądowym: powózka, mniejsze wózki, sanie, smyki do ciągnięcia sieci.
W zakresie zbieractwa i łowiectwa w kolekcji występują: czerpaki do zbierania jagód, pułapki i potrzaski na zwierzęta, klepce żelazne na lisy bądź ptaki.