Malarstwo gdańskie i niemieckie – nowe nabytki

2015

  • Eduard Hildebrandt (1817 Gdańsk-1868 Berlin), Rio de Janeiro. Scena targowa na Rua do Ouvidor, 1864-65, akwarela?, gwasz? technika olejna, pastel, papier, 36 x 26cm, MNG/SD/780/M; sygnatura  po lewej stronie na dole

Szkic olejny Eduarda Hildebrandta, gdańskiego artysty działającego w drugiej połowie XIX wieku, którego obrazy były określane jako najważniejsze i najpiękniejsze w kolekcji Stadtmuseum Danzig. Urodzony w Gdańsku malarz kształcił się w Berlinie u Wilhelma Krausego i w Paryżu w atelier Eugene Isabey, jego prace były chętnie kupowane, także przez gdańskich kolekcjonerów.  Widok został namalowany podczas podróży dookoła świata, którą malarz odbył w latach 1864-65 jako członek ekspedycji geograficznej Alexandra Humboldta (z którym był zaprzyjaźniony). W kolekcji Muzeum Narodowego w Gdańsku znajdują się cztery obrazy i sześć rysunków Hildebrandta, w tym jeden szkic olejny wybrzeża w Brazylii, również wykonany podczas tej samej podróży. Dwa jego obrazy figurują w spisie strat wojennych Muzeum Miejskiego w Gdańsku.

Obraz przedstawia widok na uliczkę Rua de Ouvidor w Rio de Janeiro (która jest jedną z najstarszych ulic w tym mieście, pierwsza wzmianka o niej pochodzi z 1578) oraz odbywający się na niej targ. Po prawej stronie widoczna jest dzwonnica kościoła Igreja Nossa Senhora do Carmo, po lewej natomiast widoczny jest fragment kościoła Igreja de Nossa Senhora da Lapa dos Mercadores. W centrum przedstawienia scena targowa. Widok z takiego samego ujęcia jak na jednej z litografii albumu „Rio de Janeiro Pitoresco”, autorstwa Luiza Buvelot i Luiza Augusta Moreau, wydanego przez firmę Heaton i Rensburg. Album zawierał 18 widoków, ostatni zatytułowany jest „A lapa. Rua de Ouvidor”. Prace nad wydawnictwem rozpoczęły się w 1842 roku, wydano go w 1845 roku. Ze względu na wagę artysty w dawnej i obecnej kolekcji muzeum, obraz jest jej istotnym uzupełnieniem.

Zakup był możliwy dzięki dotacji Urzędu Marszałkowskiego w Gdańsku.

 

  • Philipp Sauerland (1677 – 1762), Martwa natura wanitatywna, Gdańsk, 1709, technika olejna, płótno (dublowany), 38 x 34 cm (MNG/SD/779/M)

Malarstwo XVIII wieku stanowi niewielką część kolekcji malarstwa gdańskiego Muzeum Narodowego w Gdańsku, przy czym większość obrazów to portrety. Warto także wspomnieć, że w zbiorach polskich znajdują się także jedynie trzy gdańskie martwe natury powstałe w okresie nowożytnym, jedna w kolekcji MNG, druga w Muzeum Wojska Polskiego (obecnie w depozycie w Oddziale Sztuki Dawnej MNG), trzecia natomiast w zbiorach Biblioteki Gdańskiej PAN. Tym cenniejszy jest więc każdy nabytek z tego okresu, bowiem w sposób znaczący uzupełnia zbiory muzeum. Obraz został zakupiony w  domu aukcyjnym „Dorotheum” w oddziale w Pradze, gdzie został wystawiony na aukcję 07 marca 2015 roku. Muzeum otrzymało specjalną dotację Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego i dzięki pełnomocnictwu Pani Minister Małgorzaty Omilanowskiej mogło wystartować w aukcji. Zakup nie byłby możliwy bez zaangażowania i pomocy dr hab. prof. UG Marcina Kalecińskiego, dr hab. prof. UG Tomasza Torbusa, dr Anny Sobeckiej  oraz dr Jacka Kołtana.    

Philipp Sauerland mł., urodził się prawdopodobnie w 1677 roku i pochodził z gdańskiej rodziny malarzy. Jego dziadek przyjechał z Turyngii do Gdańska, gdzie w 1643 roku uzyskał  obywatelstwo, jako malarz. Tą samą profesję wykonywał ojciec Philippa, noszący to samo imię, i to on był najprawdopodobniej jego pierwszym nauczycielem. Philipp mł. kontynuował później naukę w Berlinie. Najpóźniej w 1716 roku wyjechał do Wrocławia, gdzie cieszył się ogromnym uznaniem, specjalizował się w martwych naturach. Według przypuszczeń badaczy sprawność w tej dziedzinie uzyskał właśnie w Gdańsku. Zakupiony przez muzeum obraz jest najprawdopodobniej najwcześniejszym zachowanym dziełem artysty, a także jednym z dwóch powstałych w Gdańsku (w kolecji Muzeum Narodowym w Gdańsku znajduje się także portret Petera Baystrupa, pastora kościoła Bożego Ciała z 1714 roku).

Martwa natura wanitatywna to jeden z najpopularniejszych typów powstających w ramach tego gatunku. Zestawiano ze sobą przedmioty symbolizujące czas oraz dobra luksusowe przypominając tym samym o nietrwałości wszystkiego co ziemskie, ludzkiego życia i przedmiotów którymi człowiek się otacza, ale też ambicji w dążeniu do wiedzy i władzy, czy przyjemności i rozrywek (takich jak muzyka, jedzenie, hazard). Nawoływały do refleksji i umiaru stanowiąc jednocześnie pretekst do drobiazgowego, kunsztownego przedstawienia pięknych przedmiotów, kwiatów, owoców i martwych zwierząt. Największą popularnością ten gatunek cieszył się w Holandii i Flandrii, twórczość tamtejszych artystów wywarła ogromny wpływ na malarstwo gdańskie. Obraz Sauerlanda można porównać z dwoma obrazami eksponowanymi w Sali XV, są to Martwa natura z czaszką Franciscusa Gijsbrechtsa z około 1675 roku oraz Martwa natura z czaszką, Simona Luttichuysa  z około 1635–1640 roku.

W obrazie gdańskim nie tylko zawarto wszystkie „obowiązkowe” elementy vanitas, ale także rzadziej spotykane motywy. Kompozycja ułożona jest na sarkofagu z ukruszonym rogiem (co podkreśla jego przemijalność). Na wzorzystym kobiercu ułożona jest kompozycja z przedmiotów: klepsydra, świeca, słomka i bańki mydlane, dwie czaszki i róże (odnoszące się do szybko mijającego czasu), lutnia flet oraz nuty (nawiązanie do muzyki, która przemija wraz z ustaniem dźwięku), książka odnosi się do pragnienia zgłębiania wiedzy, natomiast atlas z mapami, którego karty są naddarte symbolizuje przemijalność tego co ziemskie. Nietrwałe są również dobra luksusowe, piękny, świetliście malowany kobierzec jest nadpalany przez węgielki tlące się w misie ustawionej u podstawy sarkofagu. Sowa siedząca na lutni jest w tym kontekście symbolem grzechu, w podobnym znaczeniu najprawdopodobniej został umieszczony  oset rosnący z prawej strony sarkofagu.  Całość ma przypominać o znikomości wszystkiego co ziemskie i tym samym nawoływać do skoncentrowania się na życiu duchowym, ponieważ pobyt człowieka na ziemi jest tylko nic nie znaczącą chwilą. 


2012

  • Peeter Danckers de Rij, Portret kobiety (MNG/SD/766/M), 

2011

  • Herman Han, Portret epitafijny Konopackich (MNG/SD/764/M)

2010

  • Hans Vredeman de Vries, Alegoria… (MNG/SD/758/M)
  • Anton Möller, Alegoria pięciu zmysłów (MNG/SD/759/M)
  • Daniel Schultz, Lis i winogrona (MNG/SD/760/M)
  • Johann Carl Schultz, Portrety rodziny malarza (MNG/SD/761/M/1-8)
  • Friedrich Hildebrandt, Rybacy na brzegu (MNG/SD/762/M)
  • Otto Brausewetter, Wieczorne spotkanie malarzy… (MNG/SD/763/M)