Regionalny program ratowania, dokumentowania, badania i upowszechniania niematerialnego dziedzictwa kulturowego Pomorza

Muzeum Narodowe w Gdańsku będzie uczestniczyło w opracowaniu „Regionalnego programu ratowania, dokumentowania, badania i upowszechniania niematerialnego dziedzictwa kulturowego Pomorza”. Program ma charakter przedsięwzięcia, opartego na współpracy środowisk: samorządowego, naukowego, kulturalnego i pozarządowego.

W czasie konferencji „Niematerialne dziedzictwo kulturowe Pomorza”, która odbyła się 9 października 2014 w Muzeum Narodowym w Gdańsku, podpisany został list intencyjny, wyrażający wolę sformułowania i realizacji programu dedykowanego ochronie dziedzictwa niematerialnego. Jego sygnatariuszami są: Województwo Pomorskie, reprezentowane przez Mieczysława Struka – Marszałka Województwa Pomorskiego, Uniwersytet Gdański, reprezentowany przez prof. dr. hab. Bernarda Lammka – Rektora Uniwersytetu Gdańskiego, Muzeum Narodowe w Gdańsku, reprezentowane przez Dyrektora Wojciecha Bonisławskiego oraz Instytut Kaszubski, reprezentowany przez prof. dr. hab. Józefa Borzyszkowskiego – Prezesa Stowarzyszenia.

Zgodnie z postanowieniami listu, Muzeum Narodowe w Gdańsku ma inspirować, koordynować, opiniować i wspierać realizację celów założonych w liście intencyjnym.

Sygnatariusze listu kierowali się konwencją UNESCO w sprawie ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego z 2003 roku, która definiuje dziedzictwo kulturowe każdego narodu jako zabytki materialne, świadczące o jego przeszłości, ale również dziedzictwo niematerialne, które tworzą tradycje i przekazy ustne (w tym język, jako nośnik niematerialnego dziedzictwa kulturowego), sztuki widowiskowe, zwyczaje, rytuały i obrzędy świąteczne, wiedza i praktyki dotyczące przyrody i wszechświata a także umiejętności związane z rzemiosłem tradycyjnym. Konwencja zobowiązuje do ochrony dziedzictwa niematerialnego kraje, które ją przyjęły (Polska ratyfikowała ją w 2011 roku).

Muzeum Narodowe w Gdańsku prowadzi już badania i dokumentację dziedzictwa niematerialnego. Oddział Etnografii Muzeum Narodowego w Gdańsku od 2013 roku uczestniczy w realizacji projektu badawczego „Niematerialne dziedzictwo kulturowe Pomorza Wschodniego.” Celem projektu prowadzonego przez dr hab. prof. UG Annę Kwaśniewską jest rejestracja i dokumentacja niematerialnych elementów kultury funkcjonujących w pomorskiej tradycji. Przedmiotem wieloaspektowych badań są między innymi zagadnienia związane z folklorem, zwyczajami i obrzędami dorocznymi, rodzinnymi, zawodowymi, przejawami religijności, wiedzą, umiejętnościami rękodzielniczymi, oraz przestrzenią i pamięcią kulturową. Podstawową formą badań prowadzonych przez zespół etnologów, antropologów i kulturoznawców ze środowisk muzealnych i uniwersyteckich są badania terenowe, głównie w formie wywiadów i ankiet. Dla uzyskania reprezentatywności, badania prowadzone są we wszystkich powiatach i gminach Pomorza wschodniego, wśród wspólnot autochtonicznych i migracyjnych. Opis ich wyników wraz z analizą poszczególnych zagadnień i procesów (trwania, zanikania, rekonstrukcji) zostanie opublikowany w formie katalogu i monografii zbiorowej.

Od stycznia 2014 roku pracownicy Oddziału Etnografii Muzeum Narodowego w Gdańsku realizują projekt badawczy „Uzupełniając Kolberga: dokumentacja autentycznych grup kolędniczych Kaszub”. Przeprowadzane są etnograficzne badania terenowe, zmierzające do rejestracji oraz szczegółowego opisania i utrwalenia na różnorodnych nośnikach przebiegu obrzędu kolędowania kaszubskich Gwiżdży. Trwa realizacja filmu dokumentalnego, który jest rejestracją tego unikalnego kaszubskiego obrzędu oraz opowiadaniem o ludziach, dzięki którym pozostaje on ciągle żywy i atrakcyjny.