Zabytki, ciekawe miejsca i atrakcje turystyczne

Gdańsk, miasto o tysiącletniej historii, jest pełne zabytków. Większość pochodzi z okresu świetności miasta, tj. XV i XVI stulecia, kiedy to Gdańsk zatrudniał wybitnych architektów niderlandzkich, flamandzkich i niemieckich. Mimo wielu pożarów i zniszczeń wojennych część zabytków ocalała, a wiele zostało pieczołowicie odbudowanych.

panorama Gdańska
fot. Urząd Miejski w Gdańsku

Wszystkie oddziały Muzeum Narodowego w Gdańsku mieszczą się w zabytkowych budynkach. Oddział Sztuki Dawnej ma swoją siedzibę w dawnym klasztorze franciszkanów, gotyckim budynku powstałym w 1. połowie XV wieku. Po przekazaniu budynku w 1555 roku Radzie Miejskiej Gdańska początkowo mieściła się tu biblioteka Rady, później protestancka szkoła teologiczna, a od 1558 roku – Gimnazjum Gdańskie, przemianowane później na Gdańskie Gimnazjum Akademickie. Miało ono opinię jednej z najlepszych protestanckich szkół w Europie.

W budynku o równie wspaniałej historii swoje siedziby mają Oddział Zielona Brama oraz Gdańska Galeria Fotografii. Zielona Brama, bo o tym zabytku mowa, od strony Motławy zamyka Długi Targ. Powstała w XVI wieku w miejscu dawnej Bramy Kogi. Ten wspaniały budynek w stylu niderlandzkiego manieryzmu miał być zarazem bramą i użytkowym budynkiem miejskim, ale także miał stanowić realizację zobowiązania Gdańska względem króla, który chciał mieć w mieście godną siedzibę. Ostatecznie żaden z królów nigdy nie korzystał ze swoich gdańskich apartamentów w Zielonej Bramie. Jedynym królewskim gościem była tu Ludwika Maria Gonzaga, która w 1646 roku spędziła w Gdańsku kilka dni w trakcie swojej podróży z Francji do Polski.

Oddział Sztuki Nowoczesnej MNG mieści się w Pałacu Opatów. Ten XVIII-wieczny budynek znajduje się w części Parku Oliwskiego urządzonej w stylu francuskim. Park jest jedną z atrakcji Gdańska. Na jego terenie znajduje się imponująca palmiarnia, w której możemy obejrzeć wiele okazów egzotycznych roślin.

W bliskim sąsiedztwie, w dawnym spichlerzu opackim znajduje się Oddział Etnografii.

atrakcje turystyczne Gdańska
fot. Urząd Miejski w Gdańsku 

Wycieczkę po zabytkach Gdańska najlepiej rozpocząć od Traktu Królewskiego. Otwiera go Brama Wyżynna, niegdyś główny wjazd do miasta przez wewnętrzny pas umocnień miejskich. Za jej autora uważa się drezdeńczyka  Hansa Kramera, jednak charakterystyczny wystrój bramy wyszedł spod dłuta i z warsztatu Flamanda Willema van den Blocke’a.

Tuż za Bramą Wyżynną znajduje się Wieża Więzienna wraz z Katownią, stanowiące średniowieczny zespół przedbramia. Katownia została przebudowana w 1593 roku przez Flamanda Antoniego van Obberghena, z kolei Wieża Więzienna została podwyższona do dzisiejszego stanu w latach 1508–1509 przez Michała Enkingera. Do czasu wzniesienia umocnień ziemnych w 2. połowie XVI wieku mury łączące oba budynki stały nad fosą wypełnioną wodą. Katownia jest dzisiaj siedzibą Muzeum Bursztynu wchodzącego w skład Muzeum Historycznego Miasta Gdańska.

Następny zabytek na Trakcie Królewskim to Złota Brama nawiązująca swą konstrukcją do rzymskich łuków triumfalnych. Choć powszechnie jest nazywana Złotą, co wiąże się z jej bogatymi złoceniami, faktycznie nosi nazwę Bramy Ulicy Długiej. Autorem projektu obiektu powstałego na miejscu stojącej tu dawniej gotyckiej bramy o tej samej nazwie jest Abraham van den Blocke.

zabytki Gdańska - ratusz miejski
fot. Urząd Miejski w Gdańsku 

Po przejściu przez Złotą Bramę dochodzimy ulicą Długą do Ratusza Głównego Miasta, który był dawną siedzibą tutejszych władz. Początki tej budowli sięgają średniowiecza. Przy kolejnych przebudowach i zmianach wystroju ratusza pracowali liczni artyści i rzemieślnicy, w większości zagraniczni. Warto odwiedzić ratusz i jego wspaniałe sale: Letnią Salę Rady, zwaną Czerwoną, z imponującymi dekoracjami i malowidłami na suficie, Salę Białą oraz wiele innych. Zwieńczeniem imponującego hełmu wysokiej na 50 metrów wieży ratuszowej jest posąg króla Zygmunta Augusta.

Ulica Długa przechodzi w Długi Targ, gdzie w XVI i XVII wieku odbywały się targowiska i giełdy. Mieszkali tu najzamożniejsi patrycjusze gdańscy, burmistrzowie, bogaci kupcy i niemal każda kamienica ma swoją własną ciekawą historię. Najstarsze zachowane domy powstały już w średniowieczu, ale większość zabudowy pochodzi z czasów nowożytnych. Kamienice są typowymi domami gdańskimi o wąskich fasadach zwieńczonych szczytami bądź attykami, bogato zdobionych herbami, figurami alegorycznymi i postaciami antycznych bohaterów.

Jednym z symboli Gdańska jest Fontanna Neptuna na Długim Targu. Jej twórca Giovanni da Bologna inspirował się podobną fontanną w Bolonii. I jak tamta nasza fontanna nawiązuje do kultury antycznej i przedstawia rzymskiego boga mórz. Tworzący jedną architektoniczną całość kompleks złożony z fontanny oraz będącego dla niej tłem Dworu Artusa został zaprojektowany przez wspomnianego już Abrahama van den Blocke’a. Dwór był salonem dawnego Gdańska i jednym z najpiękniejszych wnętrz Europy. Swoją nazwą nawiązuje do kultury anglosaskiej – jego patron, król Artur, to postać z mitu o władcy Brytów, jak również bohater kultury rycerskiej średniowiecznej Europy. Dwór Artusa był siedzibą bractw kupieckich, a jego bogate wyposażenie odzwierciedlało status materialny gospodarzy. Malowidła, rzeźby, ogromne modele okrętów wiszące u sklepienia i imponujący piec przeszły pieczołowitą rekonstrukcję i można je dzisiaj podziwiać w pełnej krasie.

Jednym z najwspanialszych domów przy Długim Targu jest Złota Kamieniczka, swą nazwę zawdzięczająca bogatym złoceniom na fasadzie. Budynek nawiązuje do włoskiego renesansu. Dekorację rzeźbiarską wykonał zatrudniony u Abrahama van den Blocke’a rzeźbiarz Hans Voigt pochodzący z Rostocku.

Trakt Królewski prowadzi do wspomnianej już Zielonej Bramy. Po przejściu przez nią docieramy nad Motławę. Od razu uwagę przyciąga niezwykła atrakcja sezonu letniego w Gdańsku – gdańskie koło widokowe, na którym w klimatyzowanej kabinie można wznieść się na wysokość 55 metrów.

Po lewej stronie po przejściu przez Zieloną Bramę widać potężną sylwetkę Żurawia, jednej z najbardziej charakterystycznych budowli Gdańska. Był to największy dźwig portowy średniowiecznej Europy. Zbudowany nad samym brzegiem Motławy służył do przeładunku towarów i stawiania masztów na statkach, ale pełnił zarazem funkcję bramy miejskiej. Obecną formę uzyskał w latach 1442–1444. W jego wnętrzu znajduje się zrekonstruowany i czynny mechanizm napędowy – ogromne drewniane koło, poruszane kiedyś siłą ludzkich nóg. Żuraw jest jedną z filii Narodowego Muzeum Morskiego.

Idąc Długim Pobrzeżem w kierunku Żurawia, mijamy po lewej stronie Bramę Mariacką. Za nią rozpoczyna się ulica Mariacka. Niepowtarzalny charakter uliczce nadają przedproża wysunięte przed rząd kamieniczek oraz górująca nad nią i zamykająca ją od zachodu bryła kościoła Mariackiego. Wąski, kilkumetrowej szerokości pas bruku prowadzi pomiędzy przedprożami i wysokimi, przeważnie czteropiętrowymi kamienicami.

Bazylika Mariacka jest największym ceglanym gotyckim kościołem w Europie. Powstawała w kilku etapach w latach 1343–1502. We wnętrzu znajduje się wiele wspaniałych dzieł sztuki średniowiecznej i barokowej, m.in. kamienna Pieta z około 1410 roku, kopia Sądu Ostatecznego namalowanego przez Hansa Memlinga w roku 1472, którego oryginał znajduje się w Muzeum Narodowym w Gdańsku, zegar astronomiczny wykonany w latach 1464–1470 przez Hansa Düringera czy ołtarz główny autorstwa mistrza Michała z Augsburga, powstały w latach 1510–1517. Długość budowli, łącznie z przyporami wieży, wynosi 105,5 m; sklepienia sięgają do 30 m ponad posadzkę. Wysoką na 77,6 m (do kalenicy dachu 82 m) masywną wieżę wieńczy galeryjka widokowa, z której można podziwiać panoramę miasta.

Znajdująca się obok Kaplica Królewska to jedyny barokowy kościół na gdańskim Głównym Mieście. Powstała z inicjatywy króla Jana III Sobieskiego jako tymczasowa kaplica katolicka dla wiernych z parafii kościoła Mariackiego, który pozostawał w rękach protestantów. Jest dziełem gdańskiego budowniczego Barthela Ranischa. Została wybudowana w latach 1678–1681 według projektów architekta królewskiego Tylmana z Gameren. Barokowe rzeźby fasady wykonał Andreas Schlüter Młodszy.

Naprzeciwko Kaplicy u zbiegu ulic Grobla I i św. Ducha w 2009 roku stanęła Fontanna Czterech Kwartałów symbolizująca cztery historyczne kwartały Gdańska: Szeroki, Wysoki, Rybacki i Kogi. Strzegą jej cztery lwy – symbole miasta. Jest to jedna z najmłodszych atrakcji turystycznych Gdańska, w upalne dni przyciągająca spragnionych ochłody turystów i zawsze chętnych do zabawy z wodą dzieci.

ciekawe miejsca w Gdańsku - pomnik poległych stoczniowców
fot. Urząd Miejski w Gdańsku 

Miejscem, które powinno się znaleźć na liście turysty odwiedzającego Gdańsk, jest Pomnik Poległych Stoczniowców, upamiętniający ofiary strajków robotniczych Grudnia ‘70. Żądanie zgody na postawienie u bram stoczni pomnika było jednym z najważniejszych postulatów strajkujących stoczniowców gdańskich w sierpniu 1980 roku. Krzyże mają 42 m wysokości i ważą prawie 140 ton.

Po drodze z gdańskiej starówki do pomnika warto zwrócić uwagę na mijane zabytki – fragmenty murów obronnych z basztami, m.in. Łabędź i Jacek, kościół św. Katarzyny, którego początki są datowane na lata 1227–1239. W wieży kościelnej mieści się Muzeum Zegarów Wieżowych, oddział Muzeum Historycznego Miasta Gdańska. W 2011 roku zainstalowano tu pierwszy na świecie zegar pulsarowy. Na wieży znajduje się także carillon, złożony z 50 dzwonów. W lipcu i sierpniu 2015 w każdą sobotę o godz. 19.00 będą się tu odbywać koncerty carillonowe.

Tuż za kościołem znajduje się Wielki Młyn, wzniesiony w swym pierwotnym kształcie w 1350 roku. Woda płynąca Kanałem Raduni napędzała 18 kół młyńskich. Mąkę magazynowano w stojącym po drugiej stronie ulicy Rajskiej Małym Młynie, który tak naprawdę funkcji młyna nigdy nie pełnił.

Za Wielkim Młynem znajduje się inny ważny zabytek Gdańska – Ratusz Starego Miasta, zbudowany w XIV wieku i przebudowany w latach 1587–1595 przez Antoniego van Obbergena. Budynek prezentuje klasyczne cechy manierystycznej architektury flamandzkiej. We wnętrzu zachowały się alegoryczne XVII-wieczne obrazy. Imponująca jest zwłaszcza główna sala ratusza, pochodząca jednak już z XIX wieku.

Trudno w krótkim tekście zaprezentować wszystkie ważne zabytki i atrakcje Gdańska. Ich wybór zawsze będzie niepełny i subiektywny. Najlepiej po prostu odwiedzić Gdańsk, przejść się jego uliczkami i dokonać wyboru samodzielnie. A przecież są jeszcze Sopot i Gdynia, także oferujące moc atrakcji…

Z pewnością główną atrakcją Sopotu jest najdłuższe nad Bałtykiem molo, o długości ponad pół kilometra. Pierwszy pomost, długi na 31,5 m powstał w 1827 roku. Na jego krańcu usytuowana jest marina, w której w sezonie cumują jachty i katamarany.

Koniecznie trzeba się przejść ulicą Bohaterów Monte Cassino, sopockim deptakiem. Boczne uliczki „Monciaka” przenoszą nas w świat secesyjnych kamieniczek, willi i ogrodów. Szczególnie polecamy spacer ulicą Czyżewskiego, gdzie mieści się Dworek Sierakowskich, siedziba Towarzystwa Przyjaciół Sopotu.

Młoda, bo powstała w 1926 roku Gdynia, oczywiście nie ma zabytków sprzed wieków. Jest jednak pełna budynków stanowiących perły modernistycznej architektury przedwojennej, na które warto zwrócić uwagę.

Szczególną atrakcją Gdyni jest Skwer Kościuszki, którym można dojść do mariny jachtowej, a później wybrać się na spacer bulwarem nadmorskim. Przy skwerze mieści się także gdyńskie Akwarium, gdzie można zobaczyć wiele egzotycznych ryb i innych morskich zwierząt.